Udazken Zaporez: propuesta para disfrutar de la época de la cosecha de manzana

Bajo el lema Udazken Zaporez, del 18 de septiembre al 2 de noviembre se celebraron en Astigarraga diversas actividades para disfrutar de la época de la cosecha de la manzana: XXV Sagar Uzta la fiesta de la manzana, talleres de elaboración de mosto en familia en Sagardoetxea y del dulce bretón ‘pommé’, concurso y degustación de pintxos elaborados con manzana, catas guiadas, etc.

 Los días 25, 27 y 28 de septiembre se celebró la fiesta de la manzana. El día principal fue el 28 de septiembre, jornada en la que se degustó el primer mosto de la cosecha 2025, elaborado por las familias locales.

Programa

Udazken Zaporez arrancó el jueves, 25 de septiembre, con el Concurso y degustación de pintxos elaborados con manzana y sus derivados. 12 establecimientos hosteleros de Astigarraga participaron en esta iniciativa que va cobrando cada vez más fuerza en la localidad.

El sábado 27 se organizó la ‘Sagar-bira’, un paseo en familia por Santiagomendi. Además, a lo largo de esta jornada, la Plaza de los Fueros acogió una exhibición de la elaboración del tradicional ‘pommé’ de dulce de manzana al estilo bretón, de la mano de la asociación Les Ramaougeries de Pommé de Bretaña. Asimismo, se ofreció un taller para familias y un intercambio con dantzaris de Boiro.

El programa del día grande (domingo 28) comenzó con una diana a cargo de Txirriskla Txistulari Taldea. A continuación, las familias pudieron recolectar manzanas en el manzanal de Sagardoetxea. Una kalejira por las calles del pueblo nos llevó hasta la plaza, y paralelamente, se realizó el denominado Rally Fotográfico Sagar Uzta. Exposición y degustación de manzanas, degustación de sidra y mosto, demostración de injertos, taller de dibujo de manzanas de la mano de Astigarte, venta de productos de los caseríos locales y trikitilaris fueron los ingredientes principales de la Feria de la manzana (11:30-14:00). Los trabajos del lagar en el “caserío” (recogida, triturado y prensado de la manzana con la participación de las familias) se iniciaron a mediodía, dando paso a la Sagar dantza y la Kirikoketa (13:00). Uno de los momentos más esperados de la jornada fue, sin duda, el de la topa popular (13:30) con el primer mosto de la cosecha 2025, que llegó a ritmo de txalaparta. La tarde del domingo adquirió un tinte deportivo, con dos partidos de pelota: en juveniles, la pareja formada por Oses-Galarraga se enfrentó a Otaegi-Olano. En el segundo partido de la tarde, se midieron las parejas profesionales formadas por Exposito-Bikuña y Senar-Lizeaga.

Además, en el marco de la fiesta Udazken Zaporez 2025, se organizaron talleres de elaboración de mosto para familias los fines de semana de octubre y durante el primer fin de semana de noviembre. El 17 de octubre se ofreció una cata guiada de sidras locales e internacionales en Sagardoetxea. En esta degustación especial, se analizaron y degustarán sidras de diferentes países clasificadas en las categorías del Concurso del Sagardo Forum. De la mano de Haritz Rodríguez, conocido como ciderzale y sommelier certificado en sidra, se pudo realizar un viaje sensorial por tierras de Euskal Herria, y también por otros rincones del mundo como Galicia, Madeira, Austria, Bretaña, Noruega, Francia o Italia.

Un Udazken Zaporez muy participativo

Cada vez es mayor la importancia que adquiere la cultura de la manzana durante la época otoñal. Muestra de ello es la participación de los grupos culturales de Astigarraga, el Ayuntamiento, los bares y varios promotores en todas las actividades programadas. Mencionamos, a continuación, los nombres de algunos agentes y asociaciones de la localidad que participan de forma activa en estas jornadas: Txirriskla Txistulari Taldea, Goldea Herri Kirol Batzordea, Astigarte, Gure Izarra, Zipotza Kultur Elkartea, Xaguxar Aisialdi Elkartea, Norberto Almandoz Musika Eskola, Astigarragako Baratz Elkartea, Buruntzaldeako AEK Euskaltegia, Astigar E.O.E. Dantza Taldea, Erbitegi Etxeberri Txalaparta Taldea, Mundarro Kirol Elkartea… Un cálido agradecimiento a tod@s ellos por participar, colaborar y, sobre todo, por disfrutar de Udazken Zaporez cada año.

Autor: Sagardoaren Lurraldea
Fuente: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2025

Las Denominaciones de Origen Protegidas (DOP o AOP) y las Indicaciones Geográficas Protegidas (IGP) son sellos públicos oficiales de calidad, reconocidos tanto a nivel europeo como en el marco de las negociaciones internacionales. A diferencia de las políticas de marca privada —regidas por la lógica de la competencia y del mayor poder económico—, estas figuras permiten que los actores con menor capacidad individual accedan a un reconocimiento colectivo y a una protección jurídica sólida, basada en el interés general y en el vínculo con el territorio.

Las AOP y las IGP anclan la producción a un espacio geográfico concreto, de manera indelegable, y se sustentan en pliegos de condiciones comunes que establecen reglas claras y derechos compartidos para todos los operadores del sector. En territorios complejos o frágiles, estas especificaciones no deben entenderse como una carga administrativa, sino más bien como un auténtico cuaderno de oportunidades, capaz de estructurar el sector, generar valor añadido y reforzar la cohesión local.

Uno de los efectos esperados de la AOP Euskal Sagardoa es impulsar un retorno progresivo hacia la autoproducción local de fruta, reforzando así la soberanía agrícola.

En este contexto, el año 2025 ha marcado la presentación para su reconocimiento de la AOP Euskal Sagardoa / Sidra del País Vasco / Cidre du Pays Basque / Cidre du Pays Basque – Euskal Sagarnoa. Se trata de la primera AOP transfronteriza a escala europea, un hito que consolida un vínculo cultural y productivo común en torno a la manzana y a su transformación en las bebidas tradicionales elaboradas y comercializadas en Euskal Herria.

Esta AOP abarca tres tipologías de sidra, reconocidas en un marco normativo compartido:

• Sidra natural: Euskal Sagardoa / Sidra del País Vasco / Cidre du Pays Basque perlant – Euskal Sagarnoa.
• Sidra gazi-gozoa (sin gas), conforme a la normativa francesa vigente: Euskal Sagardoa gazi-gozoa / Sidra del País Vasco gazi-gozoa / Cidre du Pays Basque acidulé – Euskal Sagarnoa gazi-gozoa.
• Sidra efervescente: Euskal Sagardoa aparduna / Sidra espumosa del País Vasco / Cidre du Pays Basque refermenté en bouteille – Euskal Sagarnoa pindartsua.

En la actualidad, una parte significativa de la manzana utilizada se importa desde fuera de Euskal Herria. No obstante, uno de los efectos inmediatos esperados de esta AOP es impulsar un retorno progresivo hacia la autoproducción local de fruta, reforzando la soberanía agrícola, la economía del caserío y la coherencia territorial de la sidra vasca.

Aprovechamos esta ocasión para poner en valor la excelencia de la cultura agrícola y agroalimentaria del territorio históricamente conocido como Euskal Herria, un espacio donde el saber hacer campesino, la diversidad de paisajes y el arraigo al caserío han dado lugar a productos de reconocido prestigio. En función de su ubicación, muchos de nuestros caseríos pueden acogerse a figuras de calidad oficiales —DOP/AOP e IGP— que garantizan el origen, la trazabilidad y la singularidad de sus producciones. De hecho, se estima que más del 50 % de los caseríos ya se amparan en una o varias de estas denominaciones.

En Navarra, esta tradición se expresa, por ejemplo, en productos tan emblemáticos como el Aceite de Navarra, los Pimientos del Piquillo de Lodosa, el Queso Roncal o la Chistorra de Navarra, sin olvidar la relevancia del sector vitivinícola con sus denominaciones de origen y vinos de pago. Estos sellos reflejan una agricultura diversa, adaptada al territorio y profundamente ligada a su identidad.

En Iparralde, en la vertiente occidental de los Pirineos Atlánticos, la calidad agroalimentaria se manifiesta en producciones como el Ossau-Iraty, el Piment d’Espelette, el Jambon de Bayonne o los vinos de Irouléguy, así como en la sidra vasca, hoy en proceso de reconocimiento. Son ejemplos de una economía rural viva, basada en razas locales, variedades tradicionales y prácticas respetuosas con el entorno.

Por su parte, en Euskadi, destacan los distintos txakolis con denominación de origen, la Euskal Okela o el Pimiento de Gernika, productos que simbolizan la estrecha relación entre el caserío, el paisaje atlántico y una gastronomía de proyección internacional.

Más allá de las DOP/AOP e IGP, existe además una amplia red de marcas colectivas y sellos de calidad, tanto profesionales como públicos —Eguzki, Herriko Ogia, Herriko Haragia, Eusko Label, Idoki, entre otros— que refuerzan este compromiso con la excelencia. Todo ello hace que, afortunadamente, Euskal Herria sea hoy reconocida de facto como una auténtica marca de calidad a escala mundial.

Egilea: Dominic Lagadec
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

En la búsqueda de formas tradicionales de aprovechar la manzana, fruta profundamente arraigada en la cultura de Euskal Herria, en Sagardoetxea apareció en distintos documentos antiguos la palabra erreximenta. Este término, muy utilizado históricamente en la zona vasca del norte del Pirineo, procede del gascón arrasimet, que hacía referencia al arrope o a la grosella, y que a su vez deriva del latín clásico racimus, es decir, racimo de uvas.

Durante siglos, en Iparralde se trabajó principalmente con tres frutas: la manzana, la uva y la ciruela. Aún en la década de 1970 se seguía elaborando ‘erreximenta’ en algunos caseríos de Hasparren, donde se consumía tradicionalmente acompañada de queso de vaca, como parte de la alimentación cotidiana. Profundizando en la temática de la cocción de fruta en Francia y en la Península Ibérica, nos encontramos con bastante literatura sobre el asunto.

En el francés antiguo aparece el término rob, procedente del árabe hispánico ar-ubb, que designa el mosto de fruta cocido lentamente hasta adquirir una textura similar a la miel. Durante la Edad Media, estas preparaciones podían elaborarse a partir de muy diversas frutas o incluso de la savia de ciertos árboles. En el ámbito farmacéutico, el rob se consideraba un remedio medicinal y cada variedad tenía un uso concreto; el de saúco, por ejemplo, se empleaba por sus propiedades purgantes y sudoríficas. En el mundo rural, sin embargo, estas elaboraciones recibían nombres distintos según la lengua y el territorio.

En el oeste de Francia, especialmente en Bretaña y Normandía, ha pervivido el término pommé, procedente del idioma gallo, de raíz románica, en referencia a su elaboración a base de mosto y pulpa de manzana. En la Península Ibérica encontramos el arrope en castellano y el arrop en catalán, palabras que comparten el mismo origen árabe y que designan un jarabe obtenido mediante la cocción lenta del zumo o mosto de frutas, sin necesidad de añadir azúcar. El arrope murciano es un buen ejemplo de esta tradición, conocida y practicada desde al menos el siglo XI. En la actualidad, estas preparaciones siguen presentes, especialmente elaboradas con mosto de uva, y se utilizan tanto para acompañar quesos como en repostería.

En la actualidad, estas preparaciones siguen presentes, especialmente elaboradas con mosto de uva, y se utilizan tanto para acompañar quesos como en repostería

La conservación de frutas mediante cocción lenta en calderas, incluso cuando estas eran de barro, es tan antigua como la propia invención de la caldera. Durante milenios fue una técnica fundamental para garantizar alimentos dulces y energéticos, hasta que la llegada del azúcar industrial en el siglo XVIII, primero a partir de la caña y más tarde, en el siglo XIX, de la remolacha, relegó estas elaboraciones tradicionales. Hoy en día, sin embargo, el consumo excesivo de azúcar refinado se asocia a diversos problemas de salud, y la Organización Mundial de la Salud recomienda limitar su ingesta diaria. En este contexto, productos tradicionales como el pommé en el oeste de Francia, el arrup en Cataluña, la erreximenta en Euskal Herria, el sirop de Liège en Bélgica o el sirop d’érable en Quebec están viviendo un renovado interés y vuelven a ocupar un lugar destacado en tiendas especializadas y mercados gastronómicos.

Desde Sagardoetxea consideramos que era muy interesante acercarse a esta tradición viva e invitamos a una asociación bretona dedicada a la elaboración contemporánea del arrope de manzana, conocido como pommé. Durante la celebración del Sagar Uzta 2025 tuvimos el honor de contar con la participación de los principales miembros de Ramaougeries de Pommé, una asociación ubicada en Couesnon, en la parte continental del emblemático Mont Saint-Michel, en la frontera entre Bretaña y Normandía.

El pommé es una preparación similar a una mermelada espesa, elaborada a partir de manzanas y sidra dulce. Su elaboración es un proceso colectivo que comienza el día anterior, cuando familiares y vecinos se reúnen para recoger, pelar y descorazonar manzanas dulces que se cortan en pequeños trozos, mientras se prensa la fruta para obtener el mosto de sidra. Este mosto se calienta lentamente en un gran caldero de cobre, llamado péle, colocado sobre el fuego y vigilado de forma constante para mantener una temperatura regular. A lo largo de veinticuatro horas, los trozos de manzana se van incorporando poco a poco al mosto, removiendo sin descanso para evitar que se peguen y se quemen. Esta acción de remover, conocida como ramaouger en gallo, se realiza con un ribot, una herramienta de madera de mango largo con una rasqueta ovalada. El proceso concluye cuando la mezcla alcanza el punto adecuado, momento en el que el ribot puede mantenerse erguido en el centro del caldero, lo que corresponde aproximadamente a 73 grados Brix.

Además de su valor cultural y patrimonial, el pommé destaca por su interés nutricional, ya que es rico en fibra alimentaria y aporta vitamina B9, convirtiéndose en una alternativa natural y saludable a los edulcorantes industriales.

En la actualidad, estas preparaciones siguen presentes, especialmente elaboradas con mosto de uva, y se utilizan tanto para acompañar quesos como en repostería.

Egilea: Dominic Lagadec
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Durante más de un siglo, los técnicos y fruticultores de todo el mundo han buscado mejorar el rendimiento de las variedades con el uso de portainjertos eficientes. Líder desde hace tiempo en este campo, Europa ha popularizado las selecciones de portainjertos enanizantes creadas por el centro East Mailling en Inglaterra, incluido el famoso EM9 que posteriormente se ha utilizado en todo el mundo.

Sin embargo, en los últimos años, los avances en las técnicas de cultivo, las expectativas sociales y el cambio climático han puesto de relieve los límites de los portainjertos tradicionales, en particular del M9 el más difundido en el mundo.

Rápidamente se hizo evidente la necesidad de nuevas selecciones tolerantes al estrés biótico y abiótico y que al mismo tiempo alcancen un alto nivel de productividad.

En este contexto, se inició, hace unos treinta años, la introducción y experimentación de nuevos portainjertos creados por la Universidad de Cornell en la Estación de Geneva en el Estado de Nueva York, EE.UU.

Gracias a su combinación única de resistencia y productividad, hasta la fecha se han utilizado casi 20 millones de portainjertos Geneva® en toda Europa para establecer plantaciones más eficientes y resilientes.

Programa

El programa de selección de portainjertos de manzano Geneva® fue iniciado en 1968 en la Universidad de Cornell por el Dr. James Cummins y el Dr. Herb Aldwinckle, en la Estación de Geneva, NY. El objetivo de este programa era desarrollar nuevos genotipos de portainjertos con características mejoradas, tanto en vivero como en campo, mejor adaptados a los estreses bióticos comunes en el este de América del Norte, como el fuego bacteriano (Erwinia amylovora), la pudrición del cuello (Phytophthora spp.) o el pulgón lanígero (Eriosoma lanigerum).

El Dr. Cummins dirigió el programa de selección de portainjertos de la Universidad de Cornell hasta su jubilación en 1993 y, en 1998, se transformó en un programa de selección conjunto con el Departamento de Agricultura de los Estados Unidos (USDA), con un seleccionador del USDA como científico principal y varios científicos de Cornell como colaboradores.

Durante su selección, estos nuevos portainjertos demostraron un alto nivel de productividad, así como una tolerancia más o menos importante al fenómeno de fatiga del suelo en caso de replantación.

Desde su llegada en 2001, el nuevo mejorador Gennaro Fazio, ha desarrollado el programa utilizando una amplia base genética que incluye especies de manzanos silvestres originarios de Kazajistán y otros países de Asia Central.

El programa actualmente desarrolla portainjertos resistentes a enfermedades y plagas para aumentar la productividad de las plantaciones y permitir a los arboricultores adaptar con precisión el cultivo de manzanas utilizando portainjertos adecuados a las complejas y diversas combinaciones variedad-suelo-clima en todo el mundo.

Estos 50 años de esfuerzos en el campo de la selección de portainjertos de manzano han permitido desarrollar un gran número de selecciones que se encuentran en diferentes etapas de experimentación y difusión comercial en todo el mundo.

Para el continente europeo, el desarrollo de las selecciones de portainjertos de manzano Geneva® ha sido confiado a Europa Fruit Tree Rootstocks (EFTR).

Egilea: Europa Fruit Tree Rootstocks, Editor europeo Portainjertos Geneva®
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

 

 

GENEVA TXERTAKEN ABANTAILAK

Material begetalaren eraginkortasuna hobetzearen barruan, GENEVA sagarrondo txertaka berrien erabilera dago. Txertaka hauek Estatu Batuetan sortuak dira eta orain dela urte gutxi zabaltzen ari direla munduan zehar, eta hemen ere.

Txertakaren eragina sagarrondoen emaitzetan oso handia da. Eragin hori arbolen emankortasunean eta ezaugarri begetatiboetan erabatekoa da. Txertakek zer esan handia dute arbolen indarrean, tamainan, fruituen kalibrean, kalitatean, fruituen heldutasun datan, ekoizpenean, eta estres abiotiko eta biotikoen aurrean izango duten erantzuteko gaitasunean.

Orain arte, sagar gehienak East Mallingen serietik sortutako txertaketan txertatuak daude: EM9 eta EM7 adibidez eta Malling Merton serietik: MM106 adibidez. Hamarkadetan erabiliak izan dira emaitza onekin, sagastien intentsifikazioa ahalbidetuz. Baina denborarekin, bere gabeziak ere azaldu dituzte, gehien bat gaixotasunekiko sentsibilitateagatik eta kasu batzuetan bere ekoizpen potentzial baxuagatik.

Orain beste pauso berri bat eman da Geneva txertakekin bere ezaugarriei ezker.

Geneva txertaken berezitasunak handiak dira. Besteak beste,  landare eta lurraren arteko erlazioa hobetzen dute, barietateen ekoizpen potentziala handitu egiten dute eta  erresistentzia eta tolerantzia handiagoa dute zenbait gaixotasunekiko eta izurriekiko:

• Sua Bakterianoa (Erwinia amylovora)
• Fitoftora (Phytophtora sp)
• Zorri lanigeroa (Erisoma lanigerum)
• Birlandaketa arazoen aurrean sortutako estresarekiko.

Beste abantaila batzuk hauek dira:

• Altzumarik edo aldakaitzarik ez dute sortzen.
• Burknots-ak ez dute sortzen.
• Frutan ematen lehenago hasten dira.
• Frutaren ekoizpen tasa altuagoak dituzte.
• Zatainentzat eta saguentzat ez dira gustokoak.

Horrek guztiak  produktu fitosanitarioen eta ongarrien erabilera murriztea dakar.

Geneva txertaka ezberdinak daude une honetan, adibidez: G11, G41, G935, G969, G210… bakoitzak berezitasun eta indar ezberdinekin.

Gure lurraldean, geneva txertaken erabilpena aldaketa positibo bat ekar dezake gure sagastietan, landareen osasuna eta ekoizpenak hobetuz. Txertaken berrikuntza honek, ziur aski, aldaketak ekarriko ditu etorkizunean ekoizpen teknologian eta sagastien kudeaketan ere.

Hemen azpian indarraren konparaketa ikus daiteke orain erabiltzen ditugun txertakekin eta Geneva txertaken artean:

Hemen azpian, Cornell Unibertsitateko Geneva Txertaken ezaugarrien taula:

Egilea: Aitor Etxeandia Azpiazu
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Fraisoroko Nekazaritzako Kalitate eta Berrikuntza Laborategia, funtsezko pieza bihurtu da gaur egun lurraldean ekoitzitako sagardoaren kalitatea eta tipikotasuna bermatzeko. Bere jarduera bi arlo osagarriren bidez gauzatzen da: analisi fisiko-kimikoak eta dastatze analisiak, sagardo bakoitzaren egoera, egokitasuna eta profila modu objektiboan baloratzeko aukera ematen dutenak merkatura iritsi aurretik.

Berme teknikoa: akreditazioa eta metodologia

Fraisoroko laborategia UNE-EN ISO/IEC 17025 arauaren arabera akreditatutako laborategia da, eta horrek ziurtatzen du erabiltzen dituen metodoak, prozedurak eta kontrol-sistemak nazioarteko estandar zorrotzekin bat datozela. Akreditazio honek balio berezia ematen die emaitzei, eta sagardotegi askok erabiltzen dituzte beren loteak egiaztatzeko erreferentzia gisa.

Laborategiaren lanak protokolo zorrotzak jarraitzen ditu: laginen harrera-kontrola, trazabilitatea, ekipamenduen kalibrazio erregularra eta metodo analitikoen etengabeko balidazioa. Kalitate-marken baitako sagardoetan, hala nola Euskal Sagardoan eta Gorenak sagardoetan, analisi hauek derrigorrezkoak dira botilaratu aurretik, produktuak segurtasun eta kalitate maila egokia duela bermatzeko.

Analisi fisiko-kimikoak: oinarri zientifikoa

Sagardoaren ebaluazioaren lehen urratsa analisi fisiko-kimikoa da. Bertan, produktuak duen oreka, egonkortasuna eta zuzentasuna ezagutzeko ezinbesteko parametroak neurtzen dira: alkohol-gradua, pH-a, azidotasun totala eta lurrunkorra, azukrea, anhídrido sulfurosoa, dentsitatea, eta hartzidurarekin lotutako konposatu lurrunkorrak, besteak beste.

Analisi hauek laguntzen dute sagardoak eduki dezaken desbideratze teknologikoak antzematen, hartziduren garapen egokia egiaztatzen eta araudiak ezartzen dituen mugak betetzen direla ziurtatzen. Gainera, baldintza fisiko-kimikoak betetzen dituzten laginak soilik igarotzen dira sentsorialera; horrela bermatzen da panelak egoera egokian dauden produktuak bakarrik baloratzen dituela.

Dastatze-panela: objektibotasuna, berritzea eta kalitatea

Fase fisiko-kimikoa gainditu ondoren, sagardoak Fraisoroko dastatze-panelaren balorazio sentsorialera pasatzen dira. Panel hau sektorearentzat bereziki prestatutako dastatze talde batek osatzen du, eta adostutako metodo analitikoko irizpideak aplikatzen ditu. Ebaluazio-fitxak hiru fase jasotzen ditu: ikusmenezkoa, usaimenezkoa eta dastamenezkoa; eta intentsitatea, tipikotasuna, konplexutasuna, iraunkortasuna eta gorputza eta oreka bezalako atributuak neurtzen dira. Dastatzea itsuan egiten da, baldintza kontrolatuetan eta orden zehatzarekin, emaitzak alderagarriak eta fidagarriak izan daitezen.

Azken urte honetan, panelak aldaketa esanguratsua izan du: dastatzaile berriak batu dira, tartean sagardogile gazteak, ikuspegi freskoa eta prestakuntza espezializatua ekartzen dutenak. Berritze generazional honek panelaren kalitatea sendotzen du, eta onura zuzena dakar sagardotegientzat, beren eguneroko lanarekin eta garapen teknologikoarekin lerrokatzen delako.

Aipatzekoa da, gainera, panelaren zabaltzea ez dela erabaki isolatua izan: Bai Jatorri Deiturak bai sagardotegiek berariaz eskatu dute panel handiago, anitzago eta sektorearen errealitatearen ordezkagarriagoa izatea. Horri esker, panelak gaitasun handiagoa eta aberastasun tekniko handiagoa lortu du ebaluazio sentsorialetan.

Zerbitzu estrategikoa sagardotegientzat

Analisi fisiko-kimikoen eta sentsorialen arteko elkarlanak, Fraisoro laborategia, sagardotegientzako aliatu tekniko bihurtu da.  Aurtengo kanpainan, ia 500 sagardo aztertu dira sentsorialki, eta 4.000 lagin inguru fisiko-kimikoki, guztira 30.000 determinazio analitiko baino gehiago eginez. Datu horiek laborategiak sektorearentzat duen lan-bolumenaren eta garrantziaren adierazle argia dira.

Analisi horiei esker, sagardotegiek aukera dute nahasketak fintzeko, sagardoaren bilakaera kontrolatzeko eta lote bakoitzak merkatuaren eskakizunei erantzuten diela ziurtatzeko. Urtez urte jasotzen diren datuek, gainera, ikuspegi orokor baliotsua ematen dute kanpainaren inguruan, eta kalitate-joerak identifikatzen laguntzen dute.

Fraisororen, sagardotegien, Gorenaken eta Euskal Sagardoa jatorri deituraren arteko lankidetzak, era berean, kalitate-marken sendotzea ahalbidetu du eta metodologia bateratuak ezartzen lagundu du, lurraldeko sagardoaren nortasuna indartuz.

Ondorioa

Fraisoroko Laborategiak zientzia, teknologia eta analisi sentsoriala uztartzen ditu sagardoaren ebaluazio sistema integrala eskaintzeko. Aurten panelaren berritze eta gaztetzeak indartu duen lan horrek produktuen kalitatea, segurtasuna eta koherentzia bermatzen ditu. Lurraldearekin hain lotuta dagoen edari baten kasuan, laborategi espezializatu eta panel akreditatu eta eguneratu bat edukitzea balio estrategikoa da, sektorearen lehiakortasuna eta prestigioa sendotzen dituena.

Egilea: Agurtzane Andueza, Gipuzkoako Foru Aldundiko Fraisoro Nekazaritza Kalitateko eta Berrikuntzako Laborategiko zuzendaria
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Aurten 50 urte betetzen dira Astigar elkartea sortu zenetik. 1975ean, Astigarragako gazte talde batek elkartzea erabaki zuen, herriak zituen beharrak partekatu eta erantzunak elkarrekin bilatzeko. Garai hartan, Astigarraga Donostiaren menpe zegoen, eta herrian ez zegoen ez jarduerarik, ez azpiegiturarik: dena egiteko zegoen.

Testuinguru horretan sortu zen elkartea, helburu argi batekin: herria aktibatzea eta bizitza sozial, kultural eta komunitarioa indartzea. Hasieratik, euskararen aldeko lana funtsezkoa izan zen; euskarazko klaseak eta jarduerak antolatu ziren, eta hizkuntzaren transmisioa bermatzeko lehen urrats sendoak eman ziren. Aldi berean, ondarea eta kultura lantzeari ekin zitzaion: kultur asteak, baserriko bizimoduarekin lotutako erakusketak, jantziak eta musika-tresnak plazaratuz.

Kirolak ere bere tokia izan zuen elkartearen jardunean. Pilotak protagonismo handia hartu zuen, baina futbola eta mendiko jarduerak ere sustatu ziren. Musikaren arloan, solfeoko ikastaroak, instrumentuen ikasketa eta musika-taldeen sorrera bultzatu ziren. Aisialdiari dagokionez, haur eta gazteentzako ekimen ugari antolatu ziren: zinema-saioak, mendi-irteerak eta txangoak.

Astigar elkartea helburu argi batekin sortu zein orain dela 50 urte: herria aktibatzea eta bizitza sozial, kultural eta komunitarioa indartzea.

Dantza, zalantzarik gabe, Astigar elkartearen ardatz nagusietako bat izan da. Hasieratik gaur egunera arte, dantza taldea etenik gabe egon da presente, eta herri-nortasunaren adierazpen garrantzitsuenetako bat bihurtu da.

Lehen agerpen publiko handia 1976ko Santio jaietan izan zen. Ordutik aurrera, jaiak ekimen berritzaile ugarirekin antolatu ziren: euskal-dantzak, sagardo dastaketak, erakusketak, herri-kirolak eta musika emanaldiak. Une horretan, herria ohartzen hasi zen zerbait berria eta garrantzitsua martxan jarri zela.

Hala ere, Astigar elkartearen lana ez zen festetara edo aisialdira mugatu. Proiektu estrategikoak ere landu ziren: Astigarraga herri gisa aitortua izateko aldarrikapena eta azpiegitura propioak sortzeko proposamenak. Ildo horretan, Kontxa Etxeberria eskola herriko kultur etxe bihurtzeko planteamendua landu zen, eta Sagardoetxea museoa eraikitzeko proiektua ere sustatu zen. Elkarteak, horrela, funtsezko papera jokatu zuen herri-kontzientzia pizteko eta etorkizuneko bideak marrazteko.

Sagardoa eta sagardoaren kultura: ardatz estrategikoa

Astigar elkartearen ibilbidean berebiziko garrantzia izan du sagardogintzak eta sagardoaren kulturak. Duela 40-50 urte, etxeetan eta herriko jendearen testigantzen bidez jasotzen zen sagardoak Astigarragan izan zuen pisua: sagardotegi ugari zeudela, sagardo asko egiten zela, eta sagardoa aisialdirako eta harremanetarako gune nagusietako bat zela.

Testigantza horietan jasotzen zen, besteak beste, Aste Santuan jende asko —Donostiatik eta ingurutik— Astigarragara hurbiltzen zen lehen sagardoa dastatzera, eta bertsolaritzak ere leku garrantzitsua zuten sagardotegietan. Sagardotegiak aisialdi-guneak zirela: toka, boloak eta bestelako jolasak egiten zirela bertan.

Lehen ekintza nagusietako bat Santa Ana egouneko sagardo dastaketa izan zen. 30 sagardo ekoizle elkartu ziren Foru plazan.

Testigantza horietan ere aipatzen zen adarra jotzeko makina Astigarragan zegoela esanaz “Ehun da ehun berrehun, berrehun da berrehun ehun eta berrogei ta hamar, kontatzen ez baneki leku earrean nioken, aupa Astiarra” esaldi hau Sagardotegiko giroarekin lotu zen.

Abiapuntu horretatik, Astigar elkarteak argi ikusi zuen sagardoaren kultura antolatu, berreskuratu eta plazaratu beharra zegoela. Lehen ekintza nagusietako bat Santa Ana egunean antolatutako sagardo dastaketa izan zen. Horretarako, baserriz baserri joan ziren sagardoa ekoizten zuten etxeetara, eta guztira 30 sagardo ekoizle elkartu ziren Foru plazan. Hasieran jendea harrituta geratu zen, ordura arte ohikoak baitziren sagardo txapelketak, baina ez horrelako dastaketa ireki eta parte-hartzaileak. Hala ere, ekimenak arrakasta handia izan zuen, eta urteetan zehar errotu zen. Santa Ana eguneko dastaketa Zipotza elkarteak antolatu zuen 2003. urtera arte, eta urte horretatik aurrera ardura Sagardun Partzuergoak hartu zuen.

Sagardoaren inguruko lanketa ez zen dastaketara mugatu. Jardunaldiak, aste kulturalak eta sentsibilizazio ekimenak antolatu ziren, eta une batean, sagardoaren kulturari aitortza iraunkorra egiteko beharra ikusi zen. Horren ondorioz, herrian Sagardoaren Monumentua jarri zen. Era berean, Sagardoetxea proiektua landu zen, sagardoaren kulturarentzako erreferentziazko espazio bat sortzeko helburuarekin.

Bestalde, Txotx irekieraren inguruan, Astigar elkarteak sagardotegian egiten den protokoloa diseinatu eta landu zuen, Arizkungo sagar-dantza protagonista bilakatuz. Protokolo horrek ekitaldiari dimentsio kultural eta sinboliko berezia eman zion, sagarraren eta sagardoaren erritualtasuna azpimarratuz.

Azkenik, Zirikoketa, Astigarragako Inauteri propio bat diseinatu da, dantzariek eta herritarrek parte hartzen dute eta sagarra eta sagar-harra protagonistak dira. Berriz ere, Astigarragako jarduera bat sagardoaren munduarekin lotzen da.

Ondorioa

Urteek aurrera egin ahala, Astigarragak bere bidea egin du, baina Astigar elkarteak sagardoaren kulturan egindako lanak oinarri sendoa utzi du. Gaur egun ere, sagarra eta sagardoa Astigarragako kulturaren eta nortasunaren zutabe nagusietakoak dira. 1975ean hasitako herri-ekimenaren arrastoa nabarmen jarraitzen da, eta urteurren honek aukera ematen digu egindako bidea aitortzeko eta etorkizunerako herrigintzan elkarlanak duen garrantzia berriz azpimarratzeko.

Egilea: Joxe Mari Alberro (Astigar E.O.E)
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

En el corazón verde de Austria, la región de Estiria (Steiermark) guarda una tradición líquida tan antigua como viva: el Most, la sidra o vino de manzana que durante generaciones ha acompañado la vida rural. Históricamente ligada a tabernas y granjas, esta bebida ha experimentado un renacimiento que la aleja del consumo rural y la sitúa en el circuito gastronómico contemporáneo. Lo que antes era un trago asociado a lo rural, hoy se proyecta como un producto gourmet, gracias a Steirermost, una marca colectiva que representa calidad, origen y autenticidad de la región.

Steirermost nace con un objetivo claro: poner en valor la sidra de Estiria y posicionarla como un producto gastronómico de alto nivel, capaz de competir en calidad y personalidad con vinos, cervezas artesanas o ciders internacionales. La marca no es un simple sello comercial. Cada bebida certificada debe superar evaluaciones sensoriales internas, emplear fruta cultivada exclusivamente en Estiria y cumplir prácticas sostenibles que protejan la biodiversidad y preserven manzanales tradicionales. Principalmente se certifican bebidas producidas íntegramente con variedades antiguas de manzana, algunas de ellas casi desaparecidas, que aportan complejidad, acidez equilibrada y carácter como Maschanzker, Bohnapfel, Ilzer Rosenapfel, Steirische Schafnase, Kronprinz Rudolf y Champagner Ranette.

La fuerza de Steirermost reside en su dimensión colectiva. Bajo este paraguas se agrupan productores artesanos que, lejos de competir entre sí, apuestan por la colaboración y el intercambio de conocimiento. Cada elaborador aporta su interpretación del Most, marcada por el terroir, las variedades utilizadas y la filosofía de elaboración, pero todos comparten un mismo estándar de calidad y una defensa firme del origen local. Esta cooperación refuerza no solo la calidad del producto, sino también la preservación del paisaje, los manzanales tradicionales y la biodiversidad frutal de la región.

Entre los nombres más representativos destaca David Kargl, de la sidrería Kühbrein Most. Su proyecto simboliza el equilibrio entre tradición y modernidad. “Trabajamos con variedades antiguas porque cuentan historias”, explica Kargl. Para él, el Most no es una bebida del pasado, sino una expresión contemporánea del territorio. En su bodega, el tiempo, la paciencia y la observación son tan importantes como la técnica. “Hemos aprendido mucho del intercambio entre colegas. Compartir las mejores prácticas es clave seguir avanzando”, añade, subrayando el espíritu colectivo de la marca. Su trabajo ha sido reconocido internacionalmente, demostrando que la sidra de Estiria puede competir en escenarios globales.

Uno de los proyectos más innovadores del grupo es el Pinker Most, sidra rosé o rosada, elaborada con la variedad de manzana de pulpa roja Red Love. Michael Pöltl, miembro de Steirermost, describe su singularidad: “Es una manzana de pulpa roja, y de ella surge ese color rosa, casi afrodisíaco y maravilloso en la copa”. Günther Brunner, otro productor, explica la evolución del producto: “Llevamos años experimentando con la manzana Red Love… Hoy estamos satisfechos con el resultado”.  La sidra resultante de la manzana Red Love tiene “un aroma como este no se había visto antes, con un sabor extremadamente frutal que recuerda a frutos rojos”.

El objetivo de Steirermost no es solo la innovación sensorial, sino también reposicionar el Most estirio en mercados modernos. Los representantes de la marca afirman: “Con nuestro Most de calidad queremos alejarnos de la bebida rural y orientarnos hacia un producto de estilo y tendencia”. David Kargl enfatiza que esta colaboración fortalece la identidad colectiva de los productores: la filosofía de trabajo conjunto se refleja en cada etapa, desde el cultivo hasta la degustación final, consolidando la reputación de la sidra estiria como un producto de excelencia.

Beber Steirermost es también conectar con Estiria: con sus paisajes, su cultura agrícola y su hospitalidad. Cada botella refleja el clima, el suelo y la variedad de manzana de la que procede, ofreciendo perfiles que van desde notas frescas y florales hasta sabores complejos, secos y estructurados. Este resurgir del Most impulsa además el turismo gastronómico, invitando a descubrir manzanales, bodegas y tabernas donde la sidra se convierte en hilo conductor de la experiencia local.

En suma, Steirermost representa una nueva forma de entender la sidra: auténtica, sostenible y de alta calidad. No es solo una marca, sino un movimiento que protege el origen, dignifica el trabajo artesanal y proyecta al mundo una tradición profundamente estiria. Gracias a productores comprometidos como David Kargl y a una visión colectiva sólida, la sidra de Estiria vive hoy un momento de reconocimiento y futuro. Steirermost no solo se bebe: se entiende, se comparte y se celebra.

Egilea: Haritz Rodriguez @Ciderzale | Pommelierra eta sagardoaren dibulgatzailea
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

 

‘Dolareak’ proiektuaren harira, Iban de la Fuente Compagnons du Tour de France zentroko egurrezko egituren irakasleari elkarrizketa egin diogu:

Iban de la Fuente arozgintzaren munduan txikitatik murgildutako profesionala da. 18 urterekin Angelura jo zuen Compagnon ikastetxean ikasketak egitera, aita arotza izanik etxetik jasotako ogibideari jarraipena emateko. Gaur egun, hamahiru urte daramatza ikasi zuen ikastetxe berean maisu lanetan. Dolareak proiektuaz gain, ikasleekin mugaz gaindiko beste proiektuetan parte hartu du. Adibidez, Coopwood proiektuan, Donibane (Iruña) ikastetxearekin batera; eta Albaola faktoriako Gaztegur programan. Horren barruan, 27 metroko egurrezko egitura baten eraikuntzan parte hartu zuten.

1. Nola hartu zuten ikasleek ‘Dolareak’ proiektuan parte hartzeko aukera?

Ikasleek beti pozik eta ilusioz hartzen dituzte proiektuak. Ikasgelatik atera nahi dute. ‘Dolareak’ proiektuan ez dago bakarrik lana dolarearen berrikuntzan, irteerak ere badaude, sagardo, baserri, gure ondare eta kulturari buruz. Beraz, guzti horrek erakarriago egiten du ikaslearentzako horrelako proiektu bat.

2. Nolakoa izan da beraientzat XVII. mendeko pieza batekin lehen harremana izatea?

Iritsi ginen egunean, hautsa eta egur multzo sakabanatu desberdinekin topo egin zuten. Lehen erreakzioa ez zen oso ona izan, baina egunak pasa ahala, egurra garbitu ondoren tratamendua eman zitzaion egurrari, bere bizitasuna berreskuratzeko. Honek harridura momentu batera eramaten zituen ikasleak. Dolarearen muntaketa burutzen deneko harridura horrek harrotasun puntura eramaten ditu. Badakite egitura berezi batean lan egiten ari direla, eta itsura batean balio gutxi zuten egur zatiak berriz balorean jartzean, motibatu egiten dira.

3. Zer ikasi dute ikasleek egur zaharrarekin lan eginez, ohiko prestakuntzarekin alderatuta?

Oraingoz, egur zaharra nola garbitzen den eta pieza astunak nola mugitu garabia eta erremienta mekanikorik gabe ikasi dute. Astigarragan egingo dituzten hurrengo egonaldietan erakutsiko diegu egurra nola kokatzen den baserri edo tolare batean zuhaitzak izan duen hazkuntzaren arabera, eta baita egur zaharra ere nola landu egitura bat egiteko. Egur zaharra lantzeko teknika ia desagertua dago, eta hori erakutsi nahi diegu.

4. Zer esango zenuke izan dela beraientzat zailena eta, zer aberasgarriena?

Hiru ikastetxe direnez, zailena hizkuntza eta beraien artean kontaktuan sartzea izan da. Egin duten egonaldi osoa izan da aberasgarria beraientzat. Lehen esan bezala, dolarea dago, baina inguruan egin diren aktibitate eta bisitetan asko ikasi dute. Ikasle batzuk ez ziren kontziente berain etxe inguruan hainbeste gauza bisitagarri daudela. Kulturalki, gure euskal kultura inguruan ikasi dute, adibidez txalaparta jotzea nondik datorren edo sagardoa zertarako erabiltzen zuten gure marinelek.

5. Ze ekarpen egin dio proiektuak beraien formakuntzari?

Ikasle gehienek altzarigintza ikasten dute, ez dute egur egituretan inolako formakuntzarik. Beraz, beste lanbide batean sartu dira eta hura ezagutu dute. Ikasle hauek beti pieza txikiekin lan egiten dute tailer baten barruan. Dolareak proiektuak egur luzeekin, astunekin eta zaharrekin lan egitera eraman ditu, leku ireki batean. Zalantzarik gabe, proiektu honek beste ikuspuntu zabalago bat ekarriko dio beraien formakuntzari.

6. Proiektu honek ikasleen ondarearekiko begirada aldatu al du? Nola?

Ondarearekiko ikuspuntua erabat aldatu zaie. Orain arte, ondare bat badagoela eta gorde behar dela zuten buruan, baina ez zekiten zergatia. Lehen egonaldi honen ondoren badakite zergatik berreskuratu behar den. Konturatu dira ondarea berreskuratze horrek argitzen digula nondik gatozen eta baita ere norantza joan nahi dugun.

7. Ikasleek ulertu al dute zaharberritzen ari diren piezaren balio historikoa eta kulturala?

Balio historikoa ulertu dute, bai. Lan egin ondoren egin dituzten irtenaldien helburua izan da balio historiko eta kultural hori azaltzea.

8. Nolakoa izan da beste lurraldeetako ikasleekin batera lan egitea?

Lehen kontaktuak beti zailak dira, baina egunak pasa ahala elkarrekin kontaktuan sartzen dira. Gainera lanbide hauetan lan talde bat ez badago, ez zoaz inora. Beraz, egurrak garbitu edo mugitu dituztenean, elkar laguntzen ibili dira, eta horrek harremanak sortzen lagundu du. Gero elkarrekin irteerak egiteak, bazkaltzeak eta lo egiteak ere harremanak eta kontaktua izatea laguntzen du.

9. Esperientzia honek ikasleen bokazioan edo lanbide-ikuspegian eraginik izan duela iruditzen al zaizu?

Bai. Horrelako proiektu bat ikastetxeetatik kanpo lantzen denean, askotan ikasleari ofizioan edo berak hautatu duen lanbidean jarduteko gogoa baieztatzen dio. Lanbidearekiko duen ikuspuntua zabaltzen da bere buruan. Bere lanbidean eta kasu honetan egurrarekin egin daitezkeen gauza interesgarri guztiak ikusten ditu. Altzari batetik, egurreko teilatu batera.

10. Zer uste duzu eramango dutela ikasleek esperientzia honetatik, urte batzuk barru ere?

Harro egongo dira. Erabat berritzen denean, beraien familiak eramango dituzte erakustera zertan parte hartu duten. Bere garaian Albaolan, gaur egun jangela bezala erabiltzen den eraikina egin genuen. Parte hartu zuten ikasleek ikusten dutenean, horri buruz hitz egiten didate. Hori sei urte pasa ondoren gertatzen da. Beraz, harro eta zoriontsu egongo direla uste dut, historian beraien arrasto txikia utzi dutelako.

Egilea: Sagardoaren Lurraldea
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Desde que en 2017 se celebrara la primera edición internacional de Sagardo Forum, el escenario local e internacional de la sidra ha cambiado de forma sustancial. En apenas unos años se ha consolidado una comunidad global cohesionada y bien conectada en torno a la sidra, la sidra vasca ha reforzado su reputación internacional y el sector ha iniciado un proceso de diversificación sin precedentes. La sidra ha vivido una evolución que muchos ya definen como una revolución.

Uno de los principales impactos del Sagardo Forum ha sido el posicionamiento internacional de la sidra vasca. Elaboradores, comunicadores y prescriptores coinciden en que el evento ha permitido mostrar una realidad mucho más amplia y contemporánea de la sidra vasca, más allá de los estereotipos históricos. La posibilidad de catar sidras recién elaboradas, conocer de primera mano las bodegas y dialogar directamente con los productores ha generado una comprensión más profunda del estilo, la calidad y la diversidad del territorio. Así lo cree Abram Goldman-Armstrong, elaborador estadounidense afincado en Noruega, quien asegura que “asistir a Sagardo Forum ha permitido a muchos elaboradores entender mejor qué es la sidra fresca vasca y apreciar la variedad de estilos que se producen, más allá de la idea de que toda sidra vasca es muy ácida o homogénea”.

Sagardo Forum también ha sido clave en la cohesión de las culturas sidreras a escala global. Desde su primera edición ha reunido a productores, investigadores, jueces, periodistas y divulgadores de todo el mundo, creando un espacio de intercambio abierto y colaborativo. Las ponencias y mesas redondas han abordado ámbitos tan diversos como la producción, el cultivo de manzana, la sostenibilidad, el turismo, el patrimonio cultural o la comercialización, favoreciendo un diálogo transversal entre tradición e innovación. En palabras de Arita Akre, elaboradora de la bodega Edel en Noruega, “Sagardo Forum crea un espacio único donde productores, investigadores, jueces y narradores se sientan a la misma mesa, fomentando la transparencia, el intercambio honesto y una colaboración que perdura más allá del evento”.

El impacto del evento se refleja también en la propia evolución del sector sidrero vasco. En los últimos años se ha ampliado notablemente la gama de productos: sidras espumosas, sidras de hielo o de fuego, elaboraciones monovarietales, de parcela única o incluso nuevas combinaciones con otras frutas. Este proceso está ligado a un relevo generacional, a una mayor formación técnica y a una apertura hacia experiencias y conocimientos adquiridos fuera del territorio. Lo subraya Franz Egger, de la sidrería Floribunda en Sud Tirol, quien también destaca que “participar en el Forum nos dio un empujón para interesarnos más, abrirnos al mundo de la sidra internacional y buscar nuestro propio estilo con las manzanas que tenemos en casa”.

La diversidad de estilos también es señal de apertura y curiosidad entre generaciones. Jesús Armenteros, referente en la revitalización de la sidra gallega, comenta: “En las primeras ferias a las que yo acudí con sidras de nueva tendencia, con lúpulo o frambuesa, los sidreros vascos padres e hijos se acercaban con curiosidad. Hoy conviven sidras naturales de muy alto nivel con sidras de estilos más vanguardistas sin renunciar a la personalidad del ‘terroir’ vasco”.

La dimensión internacional del evento se refuerza con la participación de cientos de sidras en la competición y un programa de conferencias que refleja la complejidad del sector. La diversidad de ponencias cubre producción, cultivo, patrimonio, cultura, turismo y técnicas innovadoras, mostrando que la sidra vasca no solo es tradición, sino también innovación y creatividad. A juicio de Gabe Cook, prestigioso comunicador y divulgador de la sidra británico conocido como The Ciderologist: “Antes, la sidra vasca era algo que muchos conocían de oídas; hoy, gracias a Sagardo Forum, está representada en todos los grandes eventos internacionales y se reconoce su tradición y calidad”.

En similares términos se expresa Darlene Hayes, Pommelier certificada y WSET Dipoloma de EEUU: “El País Vasco siempre ha estado presente en la mente de quienes aprecian tanto la gastronomía como la sidra. Establecer conexiones personales y descubrir el país a través de los ojos de personas que realmente lo conocen genera un vínculo más profundo y permite ofrecer recomendaciones personalizadas a quienes desean viajar allí. Celebrar una conferencia de un nivel profesional tan alto no puede sino promover la imagen del País Vasco y de su sidra como una parte muy importante del panorama global”.

Para Jasper Smith, elaborador de sidra inspirada en la vasca e importador de sagardoa (Oregón, EEUU), “muy pocos conocen la sidra vasca y su profunda historia. Ni siquiera los los profesionales. Sagardo Forum muestra un espectro completo de productores, grandes y pequeños. Los asistentes se van una nueva comprensión de cómo se elabora la sidra, su vínculo intrínseco con la gastronomía vasca, y se inspiran al ver que las sidras basadas en la cosecha y elaboradas 100% con zumo de manzana fresco se pueden producir a cierta escala. En EEUU esto es un concepto completamente novedoso”.

Sagardo Forum es ya un evento consolidado reconocido como un espacio donde la sidra se piensa, se debate y se proyecta al futuro. Un lugar en el que el País Vasco no solo se presenta como una tierra que produce sidra, sino como uno de los corazones intelectuales y culturales de la sidra contemporánea. Como señala Goldman-Armstrong, la innovación en el País Vasco demuestra que tradición e innovación conviven y se refuerzan mutuamente. Sagardo Forum ha marcado un antes y un después para un sector que ha decidido mirar al mundo sin perder su identidad.

Egilea: Haritz Rodriguez @Ciderzale | Pommelierra eta sagardoaren dibulgatzailea
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, 2025eko azaroaren 20tik 22ra VI. Sagardo Foruma izan da Astigarragan zein Donostian. Ekitaldiak sagarrari, sagardoari eta sagardoaren kulturari, ondareari eta turismoari buruzko jardunaldi teknikoak, Nazioarteko Sagardo Lehiaketa eta Nazioarteko Sagardo Azoka jaso ditu egitarauan. 

Jardunaldi teknikoak

Azaroaren 20an eta 21ean VI. Sagardo Forumaren baitan, jardunaldi teknikoak izan dira Astigarragako Erribera Kulturgunean. Tokiko, estatuko eta nazioarteko adituek ondarea, museologia, turismoa, sagarraren laborantza eta sagardoaren elaborazioa izan dituzte, besteak beste, eztabaidagai.

Hala, ondareari buruzko atalean, hainbat hitzaldi eskaini dira: Xabier Urdangarinek (Astigarragako alkatea eta Sagardun Partzuergoko presidentea) berriki abian jarritako ‘Dolareak’ proiektuari buruzko azalpenak eman ditu. Jabier Lekuonak (Hirigintza arkitektoa eta Peio Martikorena Fundazioko kidea) Egurra eta kultura ondarea izan du hizpide. Ildo beretik, Dolareak, baserriak, egurra eta ondarea izenburupean solastu dira Ibon Telleria (EHUko irakaslea den Arkitekto doktorea) eta Josue Susperregi (Arkeolan Fundazioko zuzendaria zein Dendrokronologia Laborategiko arduraduna).

Museologiari eskainitako ardatzean, Jordi Abellak (Ecomuseu de les valls d’Àneu-ko zuzendaria), Pere Casasek (Museu del Ter-eko arduraduna) eta Roser Vilardell i Arevalok (Museu Etnogràfic de Ripoll-eko zuzendaria) parte hartu dute. Herritarrei irekitako museoak lelopean, gaiari buruzko ezagutzak partekatu dituzte Erribera Kulturgunera bertaratutako publikoaren artean. Hitzaldi bana eskaini dute, eta ondoren, Ainhoa Bernabe Eusko Jaurlaritzaren Museoen Zentroko teknikariak gidatutako mahai-ingurua izan da.

Jardunaldi teknikoetan landutako gaien artean, turismoarena ere jorratu da. Horretarako, hainbat aditu gonbidatu ditugu gurera: Paolo Spagnolok (Suitzako MoMö Museum Museoko Kudeatzailea) MoMö Museum: kontsumitzailearekin konektatzeko eta etorkizuneko oinarriak ezartzeko gakoak eskaini ditu. Manuel Niembro asturiarrak, Ruta’l Quesu y la Sidra: Asiegun barrena egindako txango geografikoa, Asturiasko paisaian, kulturan eta gastronomian barrena izan du hizketagai.

Sagardo Forumaren lehengai nagusia sagarra da, eta ohi bezala, gai horri ere tarte bat eskaini zaio jardunaldi teknikoetan. SERIDAko Barazki, Fruta eta Baso Laboreen Arloko Ikertzailea den Aitor Somoanok Satainaren kontrol integratua-ren gaineko argibideak eman ditu; Jordi Sabatek (Nekazaritzako ingeniari doktorea eta Cabrilseko IRTAren ‘Protecció Vegetal Sostenible’ Programako ikertzailea) Sagarrondoaren ugalketaren fitoplasma: epidemiologia eta kontrola-ri buruz aritu da; eta The Regen Academy-ko aholkularia den Nuri Madeok nekazaritza birsortzailearen gaiari heldu dio bere hitz-aspertuan: Nekazaritza birsortzailea sagarraren laborantzan. Aitor Etxeandiak, frutikulturan aholkularia, gidatu du aipatutako tartea.

Sagardoa ardatz izan duen atalean, hezkuntzaren eta komertzializazioaren gaiak landu dira. EDA Drinks & Wine Campus-eko zuzendariak, Elisa Ucarrek, EDA Drinks & Wine Campus: 360 ikuspegia sagardoaren alorreko prestakuntzan izenburupean hitzaldia eskaini du. Ondoren, Haritz Rodriguez  (pommelierra eta sagardoaren alorreko hezitzailea) arduratu da mahai-ingurua moderatzeaz. Nola izan presentzia saltokietan? galderari erantzunez, zenbait arrakasta-kasu ezagutzeko aukera era izan da gonbidatu hauekin: Carlos Lopez de Lacalle (Artadi upategien jabea), Joseba Martikorena (Martiko-ko zuzendari orokorra) eta Arantxa Goenaga (Goenaga Esnekiak-eko kudeatzailea). Denek beren esperientzien berri eman dute, eta ondoren, Ion Zapiain Zapiaingo salmenta arduradunak gidatutako mahai-inguruan parte hartu dute. Parisen kokatuta dagoen La Cidrerie taberna-sagardotegiaren sortzaileak, Benoît Marinosek, amaiera eman dio azaroaren 21eko saioari Sagardoa saltzearen artea: edalontzitik taulara aurkezpenarekin.

Nazioarteko Sagardo Lehiaketa

17 herrialdetako sagardo ekoizleek (Portugal, Norvegia, Herbehereak, Letonia, Frantzia, Polonia, Lituania, Txekiar Errepublika eta Ameriketako Estatu Batuetakoak, besteak beste) parte hartu dute Sagardo Forumeko V. Nazioarteko Sagardo Lehiaketan. Guztira, 204 produktu aurkeztu dira aurten, bederatzi kategoriatan sailkatuta. Azaroaren 20ko arratsaldean, estatuko eta nazioarteko 30 epailek dastatu eta puntuatu dituzte sagardoak Donostiako Basque Culinary Centerren. 10 mahaitan bildu dira, eta sagardoak banan-banan baloratu dituzte, kategoria bakoitzeko dominak emateko. 176 domina banatu dira guztira: 61 urre, 81 zilar eta 34 brontzezkoak. Halaber, urrezko domina eskuratu dutenen artean, lehiaketako produkturik onena aukeratu da. Hala, Best of Show saria Weidmann & Groh ekoizle alemaniarraren Cidonya sagardoak eskuratu du.

Hauek izan dira Nazioarteko Sagardo Lehiaketako ohorezko txapelen irabazleak:

‘Best of Show’ saria: Cydonia – Weidmann & Groh (Alemania)
Kategoria bakoitzeko irabazleak:

• Sagardo naturala: Zapiain Euskal Sagardoa Premium 2024 – Zapiain Sagardotegia (Euskal Herria).
• Garraztasuna nagusi duen sagardoa: Semi Sweet still apple Cider – Mr. Plume Cidery (Letonia).
• Mikaztasuna nagusi duen sagardoa: Dabinett (Keeved) – South Hill Cider (AEB).
• Premium sagardo aparduna: Cuveé Brut – South Hill Cider (AEB).
• Udardoa: Alte Mostbirnen 2021 – Gutshof Kraatz (Alemania).
• Zaporetakoa edo mistoa: Cydonia – Weidmann & Groh (Alemania).
• Sagardo berriak: Gaitero Rosé – Valle Ballina y Fernández (Espainia).
• Postrerako sagardoa: Sidra de Gel – Mooma Obrador (Espainia).
• Kategoria irekia: Vermú con sidra Kuartango – Kuartango Sagardotegia (Euskal Herria).

Sari guztiak Sagardoaren Lurraldearen webgunean kontsulta daitezke.

Nazioarteko Sagardo Azoka

Sagardoaren Nazioarteko IV. Azoka Donostiako Basque Culinary Centerren izan da aurten. Hala, azaroaren 22an, munduko txoko guztietan egiten diren sagardo mota ezberdinak ezagutzeko eta dastatzeko aukera izan da.

Bertako, nazioko eta atzerriko 23 ekoizlek (Norvegia, Austria, Lituania, Frantzia, Alemania, Erresuma Batua, Letonia, Italia, Txile, Ameriketako Estatu Batuak, Espainia zein Euskal Herrikoak) beren produktuak dastatzen eman dituzte azokan. Sagardo naturalak, apardunak, zaporetakoak, udardoak, garraztasuna ala mikaztasuna nagusi dutenak, postrerako sagardoak eta berriak. Bertaratutakoek stand bakoitzean eskainitako produktuak dastatzeko eta ekoizleen eskutik ezagutzeko aukera izan dute. Gainera, Basque Culinary Centerreko ikasleek azokan dastatu diren pintxoak prestatu eta eskaini dituzte.

Halaber, bi dastatze gidatu eskaini dira: lehena, Tano Colladak gidatua, alkoholik gabeko sagardoetan oinarritua, eta bigarrena, Satxa Zeberiok eta Ion Zapiainek gidatua, sagardo-bermutei eskainia.

Ehunka lagun hurbildu dira Sagardo Forumaren azken edizioko azokara. Aurten, berritasun gisa, doako autobus zerbitzua izan da Hernanitik zein Astigarragatik Basque Culinary Centerrera gerturatu nahi izan duten herritarrentzat.

Afari bereziak eta txangoak

Aipatutako jarduerez gain, aurten txango ezberdinak eskaini zaizkie Sagardo Forumean parte hartu duten ekoizle eta eragileei: Astigarragako Sagardoetxea Museoa, Ezkio Itsasoko Igartubeiti Baserri Museoa, Donostiako Aquariuma eta Astigarragako Zapiain Sagardotegia.

Arrakasta handia izan dute, era berean, VI. Sagardo Forumaren baitan antolatutako gainerako jarduerek ere. Horietako bat, Donostiako Tabakalerako LABe Restaurant jatetxean eskainitako irekiera afaria izan da. Bertan, tokiko zein nazioarteko sagardoak dastatzeko aukera izan da, eta ekoizleek dastatutako sagardoei buruzko azalpenak eman dituzte.

Horrez gain, Astigarragako Alorrenea sagardotegian ‘txotx erritu’ afaria ere izan da txotxaren errituaz eta sagardotegiko menuaz gozatzeko.

Babes lokala, pribatua eta instituzionala

Beste behin, Sagardo Foruma sagardoaren nazioarteko topaketa gisa gailendu da, eta mila urteko usadioaren azterketarako, ospakizunerako eta sustapenerako oholtza ere bilakatu da. Sagardozaleentzako derrigorrezko hitzordu honetan, sagardoaren elaborazioari buruzko ezagutzak barneratzeko, mundu osoko sagardoak dastatzeko eta sagardoaren kulturaz gozatzeko bideak ireki zaizkie herritarrei.

Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren, Astigarragako Udalaren eta HAZIren babesa izan du ekitaldiak, baita Euskal Sagardoa, Fraisoro eta Fruitel elkartearen zein EDA Drinks & Wine Campus eta Basque Culinary Centerren laguntza ere.

Egilea: Sagardoaren Lurraldea
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

Gipuzkoako sagardo dolareen historia estu lotuta dago baserriaren ekonomiaren eta arkitekturaren bilakaerarekin. Nahiz eta sagardoaren ekoizpena aspaldiko garaietatik etorri, XVI. mendean sortu zen fenomeno erabakigarri bat: dolare-baserriaren hedapen orokortua, etxebizitza eta ekoizpen-unitate egonkor gisa: Ahaide Nagusien gerren amaierak eta botere monarkikoaren sendotzeak barne bake eta biztanleria hazteko garaia ahalbidetu zuten. Egonkortasun horrek, Errege Katolikoen garaian hasi zen ekonomia-zabalpen zikloarekin konbinatuta, baserritar familiek euren ekoizpen-sistemak berrantolatzeko eta baserri berriak eraikitzeko edo zaharrak sakon berritzeko baldintzak sortu zituen.

Oparotasun testuinguru horretan bihurtu zen dolarea landa-arkitekturaren egiturazko osagai. Sagardoak ez zuen soilik etxeko ekonomian garrantzia izan, baita itsasontzi, burdinolak, errota eta tokiko merkatuetako hornidura-sareetan ere. Muztio kopuru handiagoak ekoizteko beharrak prentsa handiak agerrarazi zituen, eta horrek espazio arkitektoniko espezifikoak behar zituen. Ez zen gehigarri ustekabeko bat soilik; dolareak zuzenean baldintzatu zuen baserriaren kontzepzioa: habearen bultzadari eusteko horma indartuak, zutaberik gabeko beheko solairuak, zimenduetan ainguratutako haritzezko lodi lotiak, eta zoladuran elementu iraunkor gisa integratutako burualdeko harriak eta dolare-harria.

Dolare handiaren monumentaltasunak nortasun-indar nabarmena hartu zuen. Dolare-baserria egonkortasun ekonomiko eta estatus familiarreko sinbolo izan zen: sagarra irakin zezaketen etxeak merkatuko integrazio ahalmena zuen. Horregatik, XVI. mendean zehar, Gipuzkoako landako paisaia gehienetan arkitektura-eredu ezagun bat hedatu zen: dimentsio handiko etxeak, hiru hormate edo solairu, karrerapean edo beheko solairu diafanoa bidearekin, sagarrak gordetzeko ganbara eta ekoizpen-zikloa jarraitzen zuen antolaketa bertikalarekin —fruta goian, eta prentsaketa behean, muztioa alboko deposituetan—. Hedapenak hain intsentsua izan zen ezen baserri gipuzkoarraren morfologia betiko markatua geratu zen dolareen presentziagatik, eta Donostialdea, Oria, Urola eta Deba inguruetako haranak paisaiaren itxura bereizgarria hartu zuten eraikin mota honen errepikapenagatik.

Sagardoaren ekoizpena aspaldiko garaietatik datorren arren, XVI. mendean fenomeno erabakigarri bat sortu zen: dolare-baserriaren hedapen orokortua, etxebizitza eta ekoizpen-unitate egonkor gisa

XVI. mendeko oparotasun hori kontraste nabarmenean dago XVII. mendean hasi zen atzerakadarekin, artoaren etorrerak nekazaritzako oreka sakonki aldatu zuenean. Amerikako landareak, elikagai ekoizpen handiagoa ematen zuen eta biziraupen-beharrarekin egokiena, partzialki sagarra ordezkatu zuen, eta horrekin dolare asko erabilerarik gabe geratu ziren. Batzuk makina isil gisa mantendu ziren, beste batzuk desmuntatu egin ziren, eta zenbait baserrik beheko solairuak egokitu zituzten abereentzat edo biltegietarako. Hala ere, protagonismo-galera horrek ez zuen eredua desagerrarazi. XVIII. eta XIX. mendeetan, nahiz eta produkzio intentsitate gutxiago izan, dolareek eboluzionatzen jarraitu zuten: torloju metalikoak, prentsa txikiagoak eta harri edo egurrezko depositu erabilgarriagoak sartu ziren. Aldaketa horiek merkatura bideratutako ekonomia batetik eskala txikiagoko ekonomia baterako trantsizioa islatzen dute.

Benetako inflexio-puntua XX. mendeko hasieran gertatu zen, elektrizitatea sartzearekin eta prentsa hidraulikoen agerpenarekin. Orduan, dolareak baserriaren egituratik guztiz banatu ziren, biltegi, tailer eta instalazio espezifikoetan kokatuz. Horrela, arkitektura landak bere ezaugarri tekniko nagusietako bat galdu zuen, baina sagardoaren hedapen-ziklo horren oroimena baserrietan geratu zen, oraindik ere dirauena, baita gainazal diafanoak eta dolare-harriak mantentzen dituztenetan, belaunaldiz belaunaldi muztioa isurtzen zen lekuetan.

Hori guztiagatik, Gipuzkoako sagardotegien historia ez da soilik garapen teknologiko bat bezala ulertu behar, baizik eta fenomeno arkitektoniko eta paisajistiko bat bezala. XVI. mendeko dolare-baserriak ez ziren bakarrik sagardoa ekoizteko: nekazal-geografia aldatu zuten, ekonomia baserritarra sendotu zuten eta banda-gerren amaieraren ondorengo oparotasun ziklo laburrean lekuko material iraunkor bat utzi zuten.

Gaur egun, dolareak bizirik daudenak —ekoizten ari direnak, berrituak edo isilak— garaiko aztarna dira, arkitektura, nekazaritza eta historia soziala unitate bereizgaitz batean elkartzen ziren garaiko testigantza. Ondarearen balioztatze-testuinguru horretan hartu du garrantzi berezia Dolareak proiektuak, Peio Martikorena Fundazioak bultzatua, Astigarragako Udalarekin eta CIF Donibane (Nafarroa), EASO Politeknikoa (EAE) eta Compagnons (Lapurdi) hezkuntza-zentroekin lankidetzan, eta Akitania Berria–Euskadi–Nafarroa Euroeskualdeak kofinantzatua. Proiektuaren ardatz nagusia XVII. mendekoa eta jatorrizko egitura-elementu ugari gordetzen dituen Etxeberri- Erbitegi dolare-baserriko dolarea zaharberritzea da.

XX. mende hasieran, elektrizitatea sartzearekin eta prentsa hidraulikoen agerpenarekin, dolareak baserriaren egituratik guztiz banatu ziren, biltegi, tailer eta instalazio espezifikoetan kokatuz.

Nazioarteko elkarlan dimentsioa duen egitasmo honek hiru helburu nagusi ditu: dolare zaharrak berreskuratu eta balioan jartzea; arotz-ofizio tradizionalak gazteei transmititzea prestakuntzaren bidez; eta programa eleaniztun baten bitartez Euskal Herriko lurraldeen arteko lankidetza sendotzea. Erakunde parte-hartzaileen arteko aliantzak aukera ematen du eraikuntza-jakintza historikoen transmisioa, ikerketa akademikoa eta sagardo ondarearen balioztatzea uztartzeko, eta, aldi berean, ikasle eta profesionalentzat benetako ikaskuntza-gune bat eskaintzen du arkitektura produktibo tradizionalaren zaharberritzean parte hartzeko.

Esku-hartzeak ez du helburu dolare historiko baten berreskuratze fisiko hutsa; ekintza kultural bat ere bada, sagardoak lurralde atlantikoen artean ehundu zituen loturak berraktibatzen dituena eta dolare-baserrien ondare material eta immaterialaren jarraipena bermatzen duena egungo testuinguruan. Proiektu honi esker, ondare hori eta sagardoaren historia bizirik eta eskuragarri jarraitzen dute XXI. mendean.

Egilea: Lourdes Odriozola Oyarbide, historialaria
Iturria: Sagardoaren Lurraldea Urtekaria 2025

2025eko urtekari honek sagardoaren munduko ekitaldi nagusiak bildu, eta albiste esanguratsuenen berri ematen du.

AURKIBIDEA:

3. XXXII. Sagardo Berriaren Eguna 2025
3. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Sagardo Lehiaketa
4. VI. Sagardo Forum 2025: Sagardoaren nazioarteko topaketa Astigarragara eta Donostiara itzuli da azaroan
7. Sagardo Forum: un antes y un después
8. Hiru Lanbide-Heziketa zentrotako zurgintza ikasleek Astigarragako XVII. mendeko sagardo-dolare bat zaharberrituko dute
10. Elkarrizketa: Iban de la Fuente, Compagnos du Tour de France zentroko egurrezko egituren irakaslea
11. Steirermost, una marca de calidad y origen para la sidra de Estiria
12.  Gipuzkoako Dolareak: dolare-baserritik prentsa elektrikoraino
14. Astigar elkartearen 50. urteurrena eta sagardoaren kulturaren berreskuratzea
16. Portainjertos Geneva
18. Erreximenta: ¿qué es?
20. Conferencia sobre las AOP e IGP de Euskal Herria
21. Udazken Zaporez: propuesta para disfrutar de la época de la cosecha de manzana
22. Fraisoroko Laborategiaren papera sagardoaren kalitatean: analisi fisko-kimikoak eta sentsorialak sektorearen zerbitzura

Ikusi urtekaria PDF formatuan

Gipuzkoako Foru Aldundiak Gipuzkoako Lurralde Historikoan sagardorako sagarrondoak landatu, hobetu eta garatzeko dirulaguntzen 2026ko deialdia onartu du. Guztira, 290.000 euro banatuko dira dirulaguntzetan.

Ebazpenak honako hau dio:

• Lehena.    Oinarri arautzaileak.

Deialdi honetako dirulaguntzak Diputatuen Kontseiluaren 2016ko ekainaren 21eko erabakiaren bidez (2016ko ekainaren 28ko Gipuzkoako Aldizkari Ofiziala, 122 zk.) onartutako oinarrietan arautzen dira, Diputatuen Kontseiluaren 2019ko abenduaren 10eko erabakiaren bidez (2019 abenduaren 30eko Gipuzkoako Aldizkari Ofiziala, 248 zk.), 2022ko otsailaren 22ko erabakiaren bidez (2022ko martxoaren 9ko Gipuzkoako Aldizkari Ofiziala, 46 zk.) eta Diputatuen Kontseiluaren 2025eko martxoaren 25eko erabakiaren bidez (2025 apirilaren 9ko Gipuzkoako Aldizkari Ofiziala, 68 zk.) egindako aldaketekin.

• Bigarrena.    Onuradunak.

Aipatutako Erabakian onartutako oinarrien artean, bigarrenean xedatutako baldintzak betetzen dituztenek lortu ahal izango dituzte deialdi honetan jasotako laguntzak.

• Hirugarrena.    Subentziona daitezkeen inbertsioak.

Subentziona daitezkeen inbertsioak lehen oinarrian adierazitako baldintzak betetzen dituztenak izango dira.

• Laugarrena.    Eskaerak aurkezteko tokia eta epea.

Laguntza eskaerak, ustiategiari dagokion Eskualdeko Nekazaritza Bulegoan aurkeztu ahal izango dira, 20 laneguneko epean, Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean deialdia argitaratzen den egunaren biharamunetik zenbatuta.

Eskatzaile bakoitzeko, urtean eskaera bakarra onartuko da.

• Bosgarrena.    Eskatzaileek aurkeztu beharreko agiriak.

1.    Eskaerarekin batera ondorengo agiriak aurkeztu beharko dira:

a)    Eskatzailea bakarkako titularra bada:

— NAren fotokopia, Lurralde Oreka Berdeko Departamentuaren esku ez baldin badago.

b)    Ustiategiaren titularra pertsona juridikoa bada:

— IFZren fotokopia, eta legezko ordezkariaren NAren fotokopia, baldin eta Lurralde Oreka Berdeko Departamentuak lehendik ez badauka dokumentazio hori.

— Eraketa eskrituraren eta estatutuen fotokopia konpultsatua.

— Erakundearen gobernu organoak eskaera eskatzeko eta ordezkaria izendatzeko hartutako erabakiaren ziurtagiria.

— Bazkideen zerrenda, bakoitzak kapital sozialera egindako ekarpenarekin.

— Zuzendaritza-batzordearen edo erabaki-organoaren osaerari buruzko erantzukizunpeko adierazpena, sexuaren arabera bereizita, bai eta kide diren emakumeen eta gizonen guztizko kopurua ere.

c)    Kasu guztietan:

— 2026/2027 kanpainarako sagar-landareen erreserba-agiria aurkeztea, ROPVEGn izena emanda dagoen mintegi batek emandakoa, erreserbatutako landare-kopurua eta sustrai mota zein den jasotzen dituena.

— Erantzukizun-aitorpena, martxoaren 27ko 3/2007 Foru Arauak, Gipuzkoako Lurralde Historikoko diru laguntzei buruzkoak, 12. artikuluan ezarritako onuradun izaera lortzeko ezein debekurik ez izatearena.

— Bigarren oinarri arautzailearen 2.1 atalak aipatzen duen ahalmena eta lanbide eskumena kreditatzen duen dokumentazioa.

— Teknikari eskudunaren txostena. Bertan, lurraren egokitasuna karakterizatu eta mekanizazioa baloratuko dira; landaketa egin aurretik egin beharreko lanak zerrendatuko ditu (derrigorrez bete beharrekoak); eta zurituko du, hala badagokio, deialdiaren eranskinean aipatzen diren beste inbertsio desberdinak egiteko beharra, eta inbertsio horien aurrekontu zehatza (lur berdinketa puntualak, sarrerak, haize babesaren egiturak, etab.).

— Lurra edukitzeko erregimena egiaztatzen duen dokumentazioa, 25 urtekoa gutxienez.

d)    Eskatzailea frutazaina bada:

— Egilearekin sinatutako kontratua edo akordioa, non diruz lagunduko den landaketaren ekoizpena erosteko konpromisoa hartzen duen.

— Nekazaritzako Ekoizleen Erregistro Orokorraren (REGEPA) inskripzio zenbakia, edo aipatutako erregistroan inskribatzeko eskaera.

— Eskatzailearen konpromisoa, diru laguntzen oinarri arautzaileen 10.1. puntuan jasota dauden betebeharrak bere gain hartzen dituela adierazten duena.

e)    Eskatzailea sagardo egilea bada:

— Eskatzailearen konpromisoa, diru laguntzen oinarri arautzaileen 10.2. puntuan jasota dauden betebeharrak bere gain hartzen dituela adierazten duena.

2.    Gainerakoan, Lurralde Oreka Berdeko Departamentuak egiaztatuko ditu, plataforma korporatiboen, bitartekaritza-plataformen (Nisae-Euskadiko administrazioen segurtasunerako eta elkarreragintasunerako nodoa) edo sarbide publikoko plataformen bidez:

— Eskatzaileak zerga betebeharrak egunean dituela.

— Eskatzaileak Gizarte Segurantzarekiko betebeharrak egunean dituela.

Hori ezinezkoa bada edo pertsona eskatzaileak egiaztapen horren aurka egiten badu, berak aurkeztu beharko du dokumentazioa.

• Seigarrena.    Inbertsioak baloratu eta egiaztatzea.

Diru laguntzaren ordainketa laguntza oinarritzen duen inbertsioa egitearen pean egongo da, eta, behin gauzatutako inbertsioei dagozkien ziurtagiri eta ordainagiriak jasota, eta dagokion araudiari jarraituz egin direla egiaztatuta, ordainketaren baimena emango da eta onuradunari ordaindu beharreko diru laguntzen behin betiko diru kopurua zehaztuko.

2026ko ekitaldian diruz laguntzekoak diren inbertsioak baloratzeko deialdi honetako eranskinean adierazitako moduluak ezarriko dira.

Diruz laguntzekoak diren inbertsioen zati bat onuradunak berak edo haren familiak gauzatzen badu, inbertitutako lanorduak onuradunak aurkeztutako balorazioaren bidez frogatuko dira. Diruz laguntzekoak izango dira hobekuntza proiektua abiarazteko egindako lanaren kostuak, eta laguntzarako konputagarriak izango dira eranskinean jasotako moduluetan adierazitako kontzeptu eta zenbatekoak, betiere, gainerakoa ordaindutako fakturekin justifikatzen bada.

• Zazpigarrena.    Laguntzen finantzazioa eta aurrekontua.

2026ko ekitaldiari dagozkion dirulaguntzak ordaintzeko, hasiera batean izendatutako diru baliabideak 290.000 eurokoak dira, 1.0910.100.770.00.01.2026 (60.000 €) eta 5.0910.100.770.00.01.2027 (230.000 €) kontu sailen kargura.

Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean ikus dezakezu dokumentu osoa. 

“Gure Sagardo Berria” oihu eginda, Euskal Pilota Selekzioko Enara Gamindek, Jose Mari Mitxelenak, Eñaut Lizeagak eta Beñat Lizasok txotx bolada ireki dute Astigarragako Petritegi sagardotegian, XXXIII. Sagardo Berriaren Egunaren ospakizunean. Aurretik, Errege Sagarra barietateko sagarrondo berri bat landatu dute Kontxa Etxeberria plazan.

Ekitaldia eguerdiko 12:00etan hasi da Erribera Kulturgunean prentsaurrekoarekin eta bertan izan dira Xabier Urdangarin (Astigarragako alkatea), Azahara Dominguez (Mugikortasuneko, Turismoko eta Lurralde Antolaketako diputatua), Xabier Arruti (Lurralde Oreka Berdearen diputatua),  Nora Beltran de Otalora (Eusko Jaurlaritzako Elikagaien Kalitate eta Sustapeneko zuzendaria), Unai Agirre (Euskal Sagardoa Jatorri Izendapeneko zuzendaria) eta Euskal Pilota Selekzioko Joxe Mari Mitxelena (presidentea) eta Eñaut Lizeaga, Enara Gaminde eta Beñat Lizaso pilotariak.

Xabier Urdangarin alkateak esker ona adierazi die sagardogileei: “Aurten ere maitasun eta mimo handiz egin dituzue sagardoak, bakoitzak zuen erara. Eta eskuzabaltasunez zabalduko dizkiguzue zuen etxeko ateak”: Aldi  berean, Euskal Selekzioaren alde hainbeste urteetan “lana etengabe eta ixilean egin dutenak” oroitu nahi izan ditu, eta kirolarien lanak euskal herritarren aitortza merezi duela nabarmendu du.

Bestalde, Azahara Dominguez Mugikortasuneko, Turismoko eta Lurralde Antolaketako diputatuak gaurkoa gure lurraldeko ekitaldi kultural, gastronomiko eta turistiko garrantzitsuenetariko bat dela esan du. Aldi berean, txotx denboraldiak gure izateko eta bizitza ulertzeko era oso ondo islatzen duela adierazi du, eta horretaz gozatzeko erantzukizunaren aldeko deia egin du.

Xabier Arruti diputatuak euskal sagardoaak eta Selekzioak dituen antzekotasunak aipatu ditu. Besteak beste, euskal sagardoak eta euskal pilotak munduan gure nortasuna eta kultura zabaltzen duten irudia direla, zaharra eta berriaren arteko oreka lortzen dutela eta biek partekatzen duten kolore berdea.

Bestalde, Nora Beltran de Otalorak Euskal Sagardoak eman dituen urratsak nabarmendu ditu.

Uzta handiagoa izan da

Uztari dagokionez, Unai Agirrek azaldu du iazkoa baina handiagoa izan dela kopuruz, nahiz eta leku askotan espero zena baina %15-20 txikiagoa izan den, neguko hotz falta dela eta. Guztira hamar milioi litro sagardo inguru ekoiztu dira, eta horietatik, 3.100.000 litro inguru Euskal Sagardoa Jatorri Izendapenaren egiaztapenarekin 46 sgardotegietan: 2.965.000 litro Gipuzkoan, 40.000 Araban eta 95.000 Bizkaian. 2025ean 4,4 milioi kilo sagar bildu dira Euskal Sagardorako.

Agirrek aurten sagardoak orokorrean arinagoak izango direla eta %6 alkohol inguru izango dutela esan du, baina azpimarratu du sagardotegi batetik bestera asko aldatuko dela eta aurten dibersifikazio handia egongo dela.

Bukatzeko, Agirrek azaldu du txotx denboraldia ireki duen kupelaren sagardoa Urtebi Txiki, Urtebi Handi, Errezila eta bestelako barietatekin egindakoa dela. Gehien bat sagar garratzak eta berantiarrak erabili dira. Hori-berdexka kolore du eta karbonikoaren arrastoa ondo nabarmentzen da edalontzian. Usaintzeko orduan aroma-intentsitate handia dauka, fruta zitrikoen ohar nabarmenekin, lima edo limoia bezelakoak. Dastatzerakoan freskotasuna da nagusi, eta garraztasuna zein mikatz sotilaren arteko oreka nabarmentzen da.

“Egun hau berezia da gure herriarentzat”

Euskal Pilota Selekzioaren aldetik, Enara Gamindek Sagardo Berriaren Egunaren protagonista izateko gonbitea ilusio eta harrotasunez hartu dutela esan du. “Egun hau berezia da gure herriarentzako eta kulturarentzako. Eta oso eskertuta gaude, gonbidapen hau gure lanaren aitorpen bat delako”.

Joxe Mari Mitxelenak ere pilota eta sagardoaren arteko antzekotasunak azpimarratu ditu. Izan ere, azaldu duen bezela, sagarrak eta eskuz zein zestarekin jolasteko pilotek sagarraren oso antzeko tamaina dute, beste herrialdeetan erabiltzen direnak, berriz, txikiagoak dira. Gainera, pilotan 30 modalidade desberdin daudela aipatu du, eta sagardoa egiteko ere mota askotako sagarrak daudela. Beste ereduen artean, zesta puntan erabiltzen den xistera sagarra biltzeko erabiltzen zen tresna dela aipatu du.

Gainera, euskal pilota kirola bakarrik ez dela nabarmendu du. “Sagardoarekin eta bertsolaritzarekin batera, kultura berezi bat egiten dugu, eta hiruak elkarrekin gauzak aurrera aterako ditugu. Elkarlanean ez gara besterik hasi eta bide luze, ona eta oparoa izango dugu”.

Bestalde, Eñaut Lizeagak Euskal Pilota selekzioaren erronka nagusia Munduko Txapelketa jokatzea dela adierazi du, aurretik lan asko egin beharra dagoela aitortu badu ere.

Azkenik, pilota egokituan aritzen den Beñat Lizasok gazteak kirol egokituan parte hartzera animatu nahi izan ditu. “Ni 2011. urtean hasi nintzen eta ohore bat izan da familia honetan sartzea”.

Prentsaurrekoaren ostean, Euskal Pilota Selekzioko ordezkariek Errege Sagarra barietateko sagarrondo berri bat landatu dute Astigarragako Kontxa Etxeberria plazan. Ekitaldi sinboliko horrekin naturaren dinamikotasuna eta berritzeko ahalmena azaldu nahi dira.

Ondoren, Petritegi sagardotegian Sagardo Berriaren Eguneko unerik garrantzitsuena iritsi da: “Gure Sagardo Berria” esanda, Euskal Pilota Selekzioak lehen kupela ireki du, eta horrekin batera, 2026ko sagardo denboraldi berriari ekin zaio.

Eskuratu 2026ko txotx irekierako argazkiak
Eskuratu prentsa dosierra PDF formatuan

Sagardoetxeak bisita gidatua eta dastaketa berezia proposatzen ditu abenduko zubirako zein Gabon garairako: Sagardoetxeako bisitan pinuaren apainketa egingo da sagar eta kandelekin, eta amaitzeko, sagardo ezberdinen (naturala, izotzezko sagardoa eta sagardo aparduna) dastaketa pintxo batekin lagunduta. 

Pinuak sagar eta kandelekin apaintzeko jatorri alemaniarra duen usadioak 1.400 urte baino gehiago dauzka. Jatorriz, pinuak sagarrekin eta kandelekin apaintzen ziren. Denborarekin, ordea, sagarrak eta kandelak bola, argi eta beste apaingarri batzuengatik aldatu dira eta haurrei opariak uzteko usadioa gehitu zaio.

Abenduko zubian zein Gabon garaian Sagardoetxeak antzinako usadio hori berreskuratuko du, eta Sagardoetxeara gerturatzen diren bisitariek pinua apaintzeko eta sagardo ezberdinekin (naturala, aparduna eta izotzezkoa) topa egiteko aukera izango dute.

JARDUERA:
Sagardoetxeako bisita gidatua + Gabonetako pinuaren apainketa sagarrekin eta kandelekin + Dastaketa berezia (sagardo naturala, aparduna,  izotzezkoa eta pintxoa).

DATAK:
Abenduaren 6tik urtarrilaren 6ra

BISITEN ORDUTEGIA:
Asteartetik larunbatera: 11:00, 12:00, 13:00, 16:00, 17:00, 18:00, 19:00
Igandetan eta jaiegunetan: 11:00, 12:00, 13:00

PREZIOAK:
Helduak: 12€
Haurrak (7-17 urte): 5€ (muztioa eta pintxoa)
Haurrak (0-6 urte): doan (dastaketarik gabe)

Erreserbak eta informazioa:
Telf.: 943 550 575
E-maila: info@sagardoetxea.eus
Online: https://sagardoarenlurraldea.eus/eu/erreserbatu/museoa/gabon-giroan/

Eskuratu argazkiak 

Ostegunean eta ostiralean hainbat hitzaldi izan ziren Erribera Kulturgunean arlo ezberdinetako adituen eskutik.

Ondare ukigarria eta ukiezina, museologia berria eta esperientzia gastronomikoak izan ziren Sagardo Forumeko jardunaldi teknikoetako lehen saioetako protagonistak, ‘Hiritarrei irekitako museoak’ izeneko ardatzean. Testuinguru horretan, Xabier Urdangarin Astigarragako alkateak ‘Dolareak’ aurkeztu zuen, Peio Martikorena Fundazioak bultzatutako mugaz gaindiko proiektua, aintzinako dolareak zaharberritu eta aroztegi tradizionalaren artean ikasleen prestakuntza sustatzeko, Gipuzkoa, Nafarroa eta Lapurdiko lanbide heziketako hiru zentrorekin elkarlanean.

Proiektua aurkezteaz gain, Urdangarinek iragarri zuen, aipatutako fundazioarekin abian den lankidetzari esker, laster Cementos Rezola fabrika zaharra zaharberrituko dela, Ergobia auzoan Urumea ibaiaren ertzean zutik jarraitzen duena. Egurrarekin, sagarrarekin eta sagardoarekin lotutako ondarea hartuko duen gune bilakatuko da hori, eta herritarrei irekiko zaie hainbat ekimen parte-hartzaileren bidez.

Jabier Lekuona arkitektoak ‘Egurra eta kultura ondarea’ izenburupean egindako hitzaldia ere entzun ahal izan zuten bertaratutakoek, eta bera arduratuko da, hain zuzen ere, espazio berriaren diseinuaz. Lekuona Arkitektura arkitekto nafarraren estudioa izan da, besteak beste, Pasai San Pedroko Albaola ontziolako berrikuntza lanen arduraduna.

Halaber, jardunaldietan parte hartu zuten Ibon Telleriak (EHU) eta Josue Susperregik (Arkeolan), Arkitekturan eta Dendrokronologian doktoreek, hurrenez hurren. Hitzaldietan, ‘Dolareak, baserria, egurra eta ondarea’ gaia sakon aztertu zuten. Ondoren, hiru aditu katalanen arteko mahai-ingurua izan zen, Jordi Abella (Ecomuseo de les Valls d’Aneu), Pere Casas (Museu del Ter) eta Roser Vilardell (Museu Etnogràfic de Ripoll), Ainhoa Bernabé Eusko Jaurlaritzako Museoen Zentroko teknikariak moderatuta. ‘Herritarrei irekitako museoak’ izenburupean, museologia-eredu berri bati buruz hitz egin zuten. Eredu horrek gizartean eragin positiboa izatea du helburu, parte-hartzearen, elkarrizketaren, ikaskuntzaren, irisgarritasunaren eta bizirik eta dinamiko dagoen ondare gisa ulertutako ondarearen kudeaketaren bidez.

Jardunaldia amaitzeko, bi esperientzia gastronomiko eta enoturistiko aurkeztu zituzten Paolo Spagnolok (MoMö Museum, Suitza) eta Manuel Niembrok (Ruta’l Quesu eta La Sidra, Asturias).

Bestalde, ostiralean sagarra eta sagardoa (formakuntza eta merkaturatzea) izan ziren jardunaldien ardatz, Aitor Somoanoren (Serida), Jordi Sabatéren (IRTA), Nuri Madeoren (The Regen Academy), Elisa Ucarren (Eda Drinks & Wine Campus), Carlos López de Lacalleren (Artadi), Joseba Martikorenaren (Martiko) eta Benoît Marinosen (Domaine Antoine Marois) eskutik.

Astigarragako Zapiain sagardotegiak irabazi du ‘Sagardo naturala’ kategoriako sari nagusia

Sagardoaren Lurraldeak antolatuta, VI. Sagardo Forumeko Nazioarteko Sagardo Lehiaketako sari banaketa egin da gaur goizean Donostiako Basque Culinary Centerren. Mundu osoko dastatzaile ospetsuek 9 kategoriatan sailkatutako 204 sagardoak dastatu ostean, 175 domina banatu dira: 58 urrezko domina, 81 zilarrezko domina eta 34 brontzezko domina. Horien artean, lehiaketako “Best of show” saria Weidmann & Groh ekoizlearen Cidonya izan da.

Orotara 17 herrialdetako sagardoak aurkeztu dira lehiaketara: Alemania, Austria, Txekia, Txile, Espainia, Estatu Batuak, Euskal Herria, Frantzia, Italia, Hungria, Letonia, Lituania, Norvegia, Herbeherak, Polonia, Portugal eta Erresuma Batua.

Hona hemen banatu diren sariak:

Sagardo naturala
– Dominak: 8 urre (Zapiain, Etxeberria Sagardotegia/Gurutzeta Sagardotegia, Sidra Cabueñes, Son Of Man Cider, Llagar Castañón, Egarri Edariak, Sidra Menéndez eta Petritegi); 18 zilar (Zapiain, Son of Man -2-, Sidras El Lagar de Valleseco, Zeberio, Olletako Sagardoak, Sidra Menéndez -2-, Etxeberria Sagardotegia/Gurutzeta Sagardotegia, Isastegi, Viuda de Palacio, Sidrería Calonge, Seidir Tydecho, Sidras Niebla, Sidra Trabanco, Alorrenea Sagardotegia, Valle, Vallina y Fernández eta Sidra Angelón); eta 9 brontze (Egiazki Txopinondo, Son of Man, Olletako Sagardoak, Harismendia Etxaldea, Llagar Piñera, Mizpiradi Sagardotegia, RBLD Sagardoak, Sidrería Kuartango eta Petritegi.
– Irabazlea: Zapiain Euskal Sagardoa Premium 2024 (Zapiain Sagardotegia, Euskal Herria)
– Sari banatzailea: Xabier Urdangarin, Astigarragako alkatea eta Sagardun Partzuergoko presidentea

Garraztasuna nagusi
– Dominak: 8 urre, 12 zilar eta 2 brontze.
– Irabazlea: Semi Sweet Still Apple Cider (Mr. Plume Cidery, Letonia)
– Sari banatzailea: Jakes Agirrezabal, Turismo eta Merkataritzako sailburuordea.

Mikaztasuna nagusi
– Dominak: 6 urre, 5 zilar eta 2 brontze.
– Irabazlea: Dabinett (Keeved), (South Hill Cider, Estatu Batuak)
– Sari banatzailea: Agurtzane Andueza, Fraisoro Laborategiko zuzendaria.

Premium Sagardo aparduna
– Dominak: 12 urre, 16 zilar eta 7 brontze
– Irabazlea: Cuveé Brut, (South Hill Cider, Estatu Batuak)
– Sari banatzailea: Haritz Rodríguez, Sagardo Forumeko Nazioarteko Sagardo Lehiaketako idazkari teknikoa.

Udardoak
– Dominak: urre 1 eta brontze 1.
– Irabazlea: Alte Mostbirnen 2021, (Gutshof Kraatz, Alemania).
– Sari banatzailea: Agurtzane Andueza, Fraisoro Laborategiko zuzendaria.

Zaporetakoa edo mistoa
– Dominak: 6 urre, 19 zilar eta 5 brontze.
– Irabazlea: Cydonia, (Weidmann & Groh, Alemania).
– Sari banatzailea: Elisa Ucar, EDA Drinks & Wine Campuseko zuzendaria.

Berriak
– Dominak: 2 urre, 5 zilar eta 2 brontze.
– Irabazlea: Gaitero Rosé (Valle, Vallina y Fernández, Asturias)
– Sari banatzailea: Eduardo Coto, Sagardo Forumeko Nazioarteko Sagardo Lehiaketako idazkari teknikoa.

Postrerako sagardoa
– Dominak: 8 urre, zilar 1 eta 2 brontze.
– Irabazlea: Sira de Gel, (Mooma Obrador, Katalunia)
-Sari banatzailea: Jakes Agirrezabal, Turismo eta Merkataritzako sailburuordea.

Kategoria irekia
– Dominak: 7 urre, 5 zilar y 4 brontze.
– Irabaezlea: Vermú con sidra Kuartango, (Kuartango sagardotegia, Euskal Herria)
– Sari banatzailea: Arantxa Ariztimuño, Foru Aldundiko Mendietako eta Natura Ondareko Zuzendaria eta Landare arloko koordinatzailea.

Kategoria bakoitzeko banatutako sari hauetaz gain, Weidmann & Groh ekoizlearen Cydonia sagardoak ‘Best of show’ saria lortu du lehiaketako bereziena izateagatik.

Nazioarteko Sagardo Lehiaketa VI. Sagardo Forum ekitaldiaren barruan egin da. Bi urtean behin aurrera eramaten den nazioarteko hitzordu hau Sagardoaren Lurraldeak antolatzen du beste hainbat eragileren lankidetzari esker, besteak beste, Eda Drinks & Wine Campus, Fraisoro Laborategia, Fruitel, Euskal Sagardoa, Eduardo Coto eta Haritz Rodríguez.

Era berean, laguntza ekonomikoa jaso du:
– Babesleak: Gipuzkoako Foru Aldundia, Eusko Jaurlaritza, Hazi Fundazioa eta Astigarragako Udala.

400 urte baino gehiago dituen sagardo dolare bat berreskuratu, zaharberritu eta berriro muntatuko dute Gipuzkoa, Nafarroa eta Lapurdiko hiru lanbide-heziketa zentroetako ikasle gazteen ahaleginari esker. Egitasmoa Peio Martikorena Fundazioak sustatu du “Dolareak” ekimenaren bidez, Astigarragako Udalarekin eta  hiru hezkuntza-zentrorekin lankidetzan, Akitania Berria Euskadi Nafarroa Euroeskualdeak ko-finantzatuta. 

Gaur Astigarragako udal biltegian egindako aurkezpenean, CIF Donibane (Nafarroa), EASO Politeknikoa (EAE) eta Fédération Compagnonnique (Akitania Berria) lanbide-heziketa zentroetako ikasle talde batek Astigarragako Erbetegi-Etxeberri baserriko sagardo dolarearen zaharberritze lanak erakutsi dituzte. XVII. mendeko dolare bat da, urteetan zehar kontserbatu dena eta orain Dolareak proiektuari esker bizia berreskuratu duena.

Aurkezpenean Xabier Urdangarin Astigarragako alkatea, Marie Heguy-Urain Euroeskualdeko Hiritartasun proiektuen arduraduna eta Compagnons du Tour de France zentroko egurrezko egituren irakasle Iban de la Fuente izan dira. Alkatearen arabera, “Dolareak” proiektuak hiru helburu nagusi ditu: “Dolare zaharrak berreskuratu eta zaharberritzea, gazteei zurgintza lanbide tradizionalak irakastea prestakuntzaren bidez eta mugaz gaindiko lankidetza sustatzea Euskal Herrian programa eleanitz baten bitartez”.

“Duela bost mende hasitako bidaia baten jarraipena da hau, baina ez da azken geldialdia. Udaletik espero dugu lankidetza emankor baten hasiera izatea”, adierazi du alkateak.

Bere aldetik, Akitania Berria Euskadi Nafarroa Euroeskualdeko ordezkariak azpimarratu duenez, “gure helburuak betetzen dituen egitasmo baten adibide ona da hau, mugaren bi aldeetako garapen ekonomikoa, soziala eta kulturala sustatzen dituelako, ondarea eta hezkuntza ardatz hartuta, mugaz gaindiko lankidetzaren bidez”.

Compagnons zentroko Iban de la Fuente izango da dolarea zaharberritu eta muntatzeko lanetan parte hartuko duten ikasleak zuzendu eta trebatzeaz arduratuko den irakasleetako bat. “Gaur egun egurra eraikuntzan gero eta gehiago erabiltzen den arren, egur zaharra oso gutxi berrerabiltzen da, moztu eta sutara botatzen baita. Egur zaharrek historia bat kontatzen digute, bizirik daude eta material bezala oraindik ere ezinbesteko garrantzia dute”, adierazi du.

Erbetegi-Etxeberri baserria bi etxebizitzatan banatuta zegoen, eta bertan Goikoetxea eta Izeta familiak bizi ziren. Bertakoa ezagutzen den eta gorde den mota honetako dolare bakarra da: Animalien indarraz mugitutako matxaka zuen eta ardatz bikoitzeko dolareari eskuz eragiten zitzaion. Lau pertsona behar ziren ardatz bakoitza lanean jartzeko. Baserrian, sagarra jo, estutu eta lortutako muztio gehiena Donostiako tabernetan saltzen zen. Barrikote bat betetzen zen joaldi bakoitzean eta sagardoa prest zegoenean bizilagunak gonbidatzen zituzten hura dastatzera txalaparta joaz. Hain zuzen, Goikoetxea familia funtsezkoa izan zen perkusio-instrumentu hau mantendu eta berreskuratzeko ahaleginetan, eta Juan Mari Beltranek nahiz Joxean eta Jesus Mari Artze anaiek haiei esker ikasi zuten.

Aipatutako zentroetako ikasleak izango dira dolareari bizia emango diotenak, hainbat urtez altxor gisa gordeta egon ondoren. Antzinako egurra ulertzen ikasiko dute, garbitu egingo dute bere egoera ebaluatzeko eta babes-tratamendu bat aplikatuko diote. Gainera, sagardo dolare batean egurra nola kokatzen zen ikasiko dute, eta egur zaharrarekin nola lan egin irakatsiko zaie. “Ezagutza hori transmititu nahi diegu, gaur egun egurra tresna modernoarekin lantzen baita, baina egur zaharra eskuz landu behar da”, gaineratu du irakasleak.

Dolarea muntatu ondoren, egurra datatuko da bere iraganaren berri izateko, eta 3D eskaneatu digital bat egingo zaio, etorkizuneko prestakuntza-materialetan baliabide didaktiko gisa erabili ahal izateko. “’Dolareak’ egitasmoari esker, sagardoarekin lotutako gure ondarearen funtsezko pieza bat berreskuratuko dugu, gure kulturan eta bereziki Astigarragan errotuta dagoen produktua, zeinetan egurrak oso toki garrantzitsua izan zuen, nahiz eta gero eta gehiago ordezkatu den altzairuagatik”, aderazi du irakasleak.

Irailaren 25, 27 eta 28an sagarra protagonista izango duen sagarraren jaia izango da Astigarragan. Ekitaldiaren egun nagusia irailaren 28a (igandea) izango da; bertan, herriko familiek egindako 2025 uztako lehen muztioa eta sagardogileek beren postuetan emango duten muztioa dastatzeko aukera izango da. Horretaz gain, 13:30ean TOPA herrikoia egingo da Foru plazan.

Egitaraua:

Osteguna, Irailak 25
19:00-21:00 Sagarrarekin eta bere eratorriekin egindako PINTXO LEHIAKETA ETA DASTAKETA Astigarragako tabernetan.

Larunbata, Irailak 27 
09:30 ‘SAGAR-BIRA’, Santiagomendiko Sagardo Bidean mendi-buelta familian*.
10:00-19:00 BRETOI ESTILOKO ‘POMME’ SAGAR DULTZEA EGITEA Bretainiako Les Ramaougeries-en eskutik. 10:00etatik 12:00etara familientzako tailer bat egongo da*.
19:00 BOIROKO DANTZARIEKIN ELKARTRUKEA: Pedra da Aroña eta Astigar dantza taldeen emanaldia Foru plazan.

Igandea, Irailak 28
SAGARRAREN JAIA Foru plazan.
09:30 Txirriskla Txistulari Taldearen diana.
10:00 Sagar biltzea familiekin Sagardoetxeako sagastian*.
11:30 Sagarraren kalejira herriko kaleetatik plazara.
11:30-13:00 Sagar Uzta Argazki Rally Digitalean* izen-emateak.
11:30-14:00 Sagarraren azoka:
– Sagarren erakusketa eta dastaketa.
– Sagardo eta muztio dastaketa.
– Txertaketa eta abarren erakustaldiak.
– Sagarrak marrazteko tailerra Astigarteren eskutik.
– Herriko baserritarren produktuen salmenta.
– Trikitilariak herrian zehar.
12:00 Sagardogintzako lanak ‘baserri-dolarean’: sagar biltzea, jotzea eta zanpatzea bertako familien laguntzarekin*.
13:00 Sagar dantza eta kirikoketa.
13:30 Txalaparta eta 2025 uztako lehen muztioarekin topa herrikoia.
17:30 17:30 Pilota-partidak:
1. Partidua: jubenilak. Oses-Galarraga eta Otaegi-Olano.
2. Partidua: profesionalen partida. Exposito-Bikuña eta Senar-Lizeaga.

* Izen-emateak: 943 550 575 / info@sagardoetxea.eus

Gipuzkoako Foru Aldundiko Fraisoro Nekazaritza Kalitateko eta Berrikuntzako Laborategiak, hainbat arlotako analisi eta diagnostiko zerbitzuak eskaintzen dizkio, nekazaritza eta abeltzaintzako setoreari, tokiko produktuen kalitateari laguntzeko helburuz.

Lan ildo nagusiak ondorengoak dira:
• Abere osasuna: Behi, ardi, ahuntz eta txerrien gaixotasunen diagnostikoa, Gipuzkoako abeltzaintza sektorearen osasuna hobetzen lagunduz.
• Landare-osasuna: intsektuek, onddoek, bakterioek, birusek eta beste eragile batzuek eragindako baratzeko, basoko, fruta-arboletako eta landare apaingarrietako izurriteen eta gaixotasunen diagnostikoa.
• Uraren eta isurien analisia: Uraren kalitatearen ebaluazioa eta isurien Kudeaketa, ingurumena babesten laguntzeko.
• Lurzoruen eta substratuen analisia: Nekazaritza eta basogintzako ekoizpena hobetzeko, lurzoruen emankortasuna eta substratuen kalitatea aztertzen du.
• Kirol-zelaiak: Futbol, errugbi eta golf zelaiak mantentzeko eta hobetzeko azterketa espezifikoak.
• Animalien elikadura: Ganaduan dieta orekatua eta egokia ziurtatzeko azterketak.
• Sagardo eta txakolinaren analisi fisiko-kimikoa: Produktuen kalitatea neurtzeko hainbat parametro aztertzen dira, hala nola alkohol-maila, azidotasuna, pH-a, azukre, sulfitoak eta bestelako osagai kimikoak. Azterketa hauek sagardo eta txakolinaren kalitate estandarrak bermatzen laguntzen dute.
Sagardoaren kasuan, 2024an, 3.903 lagin aztertu ziren, 29.054 zehaztapen fisiko-kimikorekin. Lagin hauek Sagardoa egiteko prozesuan egoera oso desberdinetan daudenean azter daitezke: muztioak, hartzidura-prozesuan dauden sagardoak, botilaratzeko prest daudenak eta orokorrean sagardogileak behar duen momentuko produktua, bai kalitatea hobetzeko, baita araudia betetzen dela bermatzeko ere.

2013an laborategia martxan jarri zenetik, dastatze-panelean 1.215 dastatze saio baino gehiago egin dira guztira

Aurreko urtearekin alderatuta, analisi fisiko-kimikoetarako lagin kopuruak zertxobait behera egin badu ere, lagin bakoitzeko zehaztapenek gora egin dute, eta dastatze-analisiei dagokienez, dastatutako lagin kopuruak ere gora egin du.

• Sagardoaren Dastatze-analisiak: Fraisoro Laborategiak erreferente izaten jarraitzen du produktuen kalitatea hobetzeko orduan. 2013an martxan jarri zenetik, dastatze-panelean 1.215 dastatze saio baino gehiago egin dira guztira. Aurten, dastatzaile berriak formatzeko prozesua abian jarri da, eta datorren urtearen hasierarako 8 dastatzaile berri guztiz prestatuta egotea aurreikusten da.
Dastatze analisiari dagokionez 2024ean, sagardo naturalaren 520 lagin dastatu ziren, Euskal Sagardoa Jatorri Deiturari zein Gorenak zigiluari zuzenduak.

2004az geroztik, Egiaztapenerako Erakunde Nazionalaren (ENAC) akreditazioa du, eta saiakuntzen kalitatea eta fidagarritasuna bermatzen ditu

Kalitatearekiko eta jasangarritasunarekiko konpromisoa Fraisoro Laborategiak, analisi eta diagnostikoko kalitatezko zerbitzua emateko, kalitate eta jasangarritasun estandar zorrotzen arabera egiten du lan, analisien bermea, ingurumenaren babesa eta ezinbestekoa den pertsonen osasuna bermatzen duten sistemetan oinarrituz:

1. Akreditazioak eta ziurtagiriak:
• 2004az geroztik, Egiaztapenerako Erakunde Nazionalaren (ENAC) akreditazioa du, eta saiakuntzen kalitatea eta fidagarritasuna bermatzen ditu.
• 2010ean, urtero berritzen den UNE-EN ISO14001, Ingurumena Kudeatzeko Sistemaren ziurtagiria lortu zuen.
• Laneko Arriskuen Prebentziorako ISO 45001 Sistemaren ziurtagiria du, Langileen segurtasunarekin eta ongizatearekin duen konpromisua bermatuz.

2. Ingurugiroarekin konpromisoa: Energia aurrezteko, energia berriztagarriak bultzatzeko eta hondakinak eta emisio kutsatzailean murrizteko neurriaz ezartzen ditu.

Fraisoroko Nekazaritzako eta Ingurumen Laborategiak funtsezko zeregina du Gipuzkoako lurraldearen garapen iraunkorrean, bertako nekazari, abeltzain eta ekoizleei laguntzen die beharrezkoak dituzten analisi eta zerbitzuak eskainiz.

Informazio gehiago nahi izanez gero, bisitatu webgune ofiziala: https://www.gipuzkoa.eus/eu/web/fraisoro/

Egilea: Agurtzane Andueza, Gipuzkoako Foru Aldundiko Fraisoro Nekazaritza Kalitateko eta Berrikuntzako Laborategiko zuzendaria
Iturria: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2024

 

2024ko urriaren 21 eta 28ko asteetan Cider Week 2024 izan da. Hala, sagardo dastaketak eta harmonia gastronomiko bereziak eskaini dira bertako zein nazioarteko sagardoekin Donostiako, Tolosako, Arrasateko eta Hernaniko hamar leku gastronomikotan: Ama, Bertakoteka, Tolosaldea Jatetxea, Arteaga Jauregia, Mala Gissona, Errioguarda Enea, Bodega Klandestina, Taupada Taberna, Sukaldean Aitor Santamaria, Basqueland Izakaia eta Sagardoetxea Museoa.

2024ko irailaren 19tik azaroaren 3ra Udazken Zaporez izan da sagarraren uzta garaiaz gozatzeko: XXIV. Sagar Uzta jaia, familientzako sagar muztioaren elaborazio tailerrak Sagardoetxean, Sagar-Bira mendi buelta, dolareko lanak eskola umeekin eta sagarrekin egindako pintxoen lehiaketa eta dastaketa.

Egilea: Sagardoaren Lurraldea
Iturria: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2024

El pasado 4 de diciembre, la cultura sidrera asturiana ha entrado en la lista de la UNESCO del Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad siendo motivo de celebración para todos los asturianos y para los amantes de la sidra en general.

Esta cultura es un patrimonio colectivo que trasciende la propia bebida y engloba una multitud de prácticas culturales en torno a ella, de tal modo que se ha transformado desde hace siglos en seña de identidad para los asturianos.

No solamente la bebida en sí, sino también elementos como la tradicional botella verde de 70cl. creada allá a finales del s.XIX, el vaso de sidra ancho también desarrollado en aquellos años, el hecho de compartir el mismo, el escanciado, el vocabulario específico de la sidra en lengua asturiana, las espichas y romerías y toda esa cultura desarrollada en torno a la sidra son parte de ese Patrimonio Inmaterial Cultural de la Humanidad.

La historia de la sidra en Asturias se remonta al menos al s I d.C, según los últimos descubrimientos arqueológicos en la Sima de la Sobia, destacando después su importancia desde el s. VIII, con el reino de Asturias en abundante documentación medieval donde se incluyen pumaradas y lagares en donaciones y testamentos.

A lo largo de los siglos esta bebida logra establecerse como un producto identitario de la región y como elemento vertebrador de la sociedad. No en vano Asturias es la región del mundo con mayor consumo per cápita de esta bebida.

La declaración de la Unesco obliga a proteger la Cultura Sidrera Asturiana en todas sus facetas: desde la pumarada hasta el escanciado, pasando por el vaso y la botella y cada 5 años se evaluará la concesión y se analizará si se han implementado medidas de salvaguarda y el desarrollo de las mismas.

Egilea: Eduardo Vázquez Coto
Iturria: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2024

Nafarroako txoko desberdinetako sagardo sagar ekoizleek Sagarrica Elkartea sortu dute sektorea antolatzeko eta ordezkatzeko, elkar ezagutzeko, elkarri laguntzeko eta denen artean elkarlana sustatzeko. Elkarteko presidentea den Lander Sagaseta sagar ekoizlearekin batera Elkartearen xehetasunak ezagutu ditugu.

Fruitel Elkartea bidelagun, Sagarrica Nafarroako sagardo sagar ekoizleen elkartea sortu zuten 2022 urtearen amaieran helburu hauekin: Nafarroako sagar ekoizleak elkar ezagutzea, bertako sagar barietate zaharrak berreskuratzea, Euskal Sagardoa sor-markan sartzeko urratsak ematea eta sagarren ekoizpenaren sektorearen errentagarritasuna lortzea.

Doneztebeko, Baldorbako, San Adriango eta Oskozko lau sagar ekoizle zeuden taldean hasiera hartan, baina pixkanaka jende gehiago taldera batzen joan zen, eta gaur egun hamabost ekoizle daude Sagarrica Elkartean sartuta. Ekoizle txikiak izan arren, denen artean 80 bat sagar hektarea dauzkate.

Nafarroa ere sagarrondo herrialde bat da, eta Iparraldeaz gain, historikoki Ebroko Erriberan eta Arga ibaiaren ertzean sagastiak egon dira: “Sagar barietateei dagokionez aberastasun genetiko handia dago Nafarroan: “Bertan baditugu 200 sagar barietate sagardotarako zein mahairako”.

“Euskal Sagardoa Jatorri izendapenaren barruan egoteak kalitate gorenean lana egiteko aukera emango digu”

Sagarraren zaintzak garrantzia handia du, eta bertako sagar barietate zaharrak berreskuratzea Elkartearen helburuetako bat da: “Sagar barietate berdinak tokiaren arabera ezberdin funtzionatzen du, eta hori gertatzen da “Narbarteko Gorria” sagar barietatearekin. Jatorria Narbarten duenez, ondo aklimatatzen da Baztan-Bidasoa aldean zein Erriberan, baina beste lekuetan su-gorrinak kaltetzen du”.

Gaur egun lander Sagasetak bere lurretan ekoizten dituen sagarrak Gipuzkoako sagardotegiek hartzen dituzte, sagardoa egiteko. Sagarrica Elkartean sagardo sagar ekoizleak bakarrik sartuta daude, eta nahiz eta sagarrak Gipuzkoako sagardotegietara ekarri, Nafarroako sagardo ekoizleek ere erabiltzen dituzte beren sagardoa ekoiztu ahal izateko: “Dolarea Nafarroako Sagardogile Elkarteko sagardogile batzuk sagar ekoizleak ere badira, eta Sagarrica Elkarteko kide dira”.

Sagarrica Elkartearen sorrera Nafarroan sagarrondoen inguruan dagoen tradizioa eta kultura biziberritzeko bultzada izan da, eta sektorea hobetzeko helburuz ari dira lanean: “Etorkizunera begirako gure erronkarik nagusietakoa sagarraren ekoizpena erregulatzea da, horrek egiten dugun lanean segurtasuna bermatuko digulako eta sagardotarako sagarren ekoizpenaren sektoreari errentagarritasuna lortzeko aukera emango diolako”.

2017az geroztik Nafarroako sagardo sagar ekoizpena Euskal Sagardoa Jatorri Izendapenean onartua izateko lanean dihardu Elkarteak, hauen ustez sor-marka barruan egoteak kalitate gorenean lana egiteko aukera emango dielako Sagarrica Elkarteko sagar ekoizleei: “Nafarroan baditugu Jatorri Izendapenaren barruan sar daitezkeen 50 sagar barietate. Beraz, ekarpen hori egingo genioke jatorri izendapenari”.

Egilea: Sagardoaren Lurraldea
Iturria: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2024

Sagardoaren Lurraldea Dokumentazio Zentroa sagardoari lotutako kultura-ondarea zaintzeko, ikertzeko eta zabaltzeko funtsezko ardatz gisa finkatu da. Bitxirik preziatuenen artean fototeka dago, irudi historiko eta garaikideen artxiboa, 51.500 erregistro baino gehiago dituena. Zifra ikaragarria da, eta funts horren handitasuna eta aberastasuna azpimarratzen ditu.

Fototeka, kultur ondarea iruditan
Fototeka argazki-bilduma bat baino askoz gehiago da. Iraganerako ataria da, sagardoa Euskal Herriko bizitza, tradizioak eta paisaiak nola moldatzen joan diren ulertzeko leihoa. Sagardoaren kulturaren alderdi bakoitza dokumentatzeko eta ikerketa historiko, antropologiko eta etnografikoak egiteko funtsezko tresna ere bada. Funts hau ez dago adituentzat eta ikertzaileentzat bakarrik, baliabide irekia da eta komunitate osoaren zerbitzura dago. Gainera, Sagardoaren Lurraldea etengabe ari da bilduma digitalizatzen eta katalogatzen, eta, beraz, etengabe hazten ari da, bilduma kontserbatzen eta irisgarritasuna erraztuz.

Fototeka ezagutarazteko estrategietako bat aldi baterako erakusketak dira, publikoari sagardoaren historiarekin eta kulturarekin zuzenean konektatzeko aukera ematen diotelako.

Aurten Sagardoetxea Museoak eta Sagardoaren Lurraldeak “A la yuklat, golpian bat” erakusketa antolatu dute.

Fototeka, “A la yuklat, golpian bat” erakusketaren oinarri
“A la yuklat golpian bat” erakusketa Sagardoaren Lurraldeako fototekan gordetako material grafiko baliotsuan oinarrituta eraiki da. Baliabide horri esker, erakusketarako funtsezkoak diren irudi historikoak atzitzeaz gain, testuingurua eta sakontasuna eman zaizkio erakusketan aurkezten den kultura-kontakizunari.

Fototekaren eta erakusketaren arteko loturak dokumentu-ondare horrek bizia har dezakeela eta hezkuntza- eta dibulgazio-tresna bihur daitekeela erakusten du.

Erakusketak 10 panel ditu. Jokin Mitxelenak egindako marrazkiekin eta antzinako dolare tradizionalen, XX. mendeko lehen erdialdeko sagardotegien, bolo-jokoen, bertsolarien, sagardo botila zaharren, sagastien, lehen Sagardo Egunaren edo Sagardoetxearen argazki sorta zaindua dute, besteak beste, ilustratuta daude. Batzuek eta besteek, sagardoaren munduaren ibilbide bisuala eskaintzen dute XIX. mendearen amaieratik gaur egunera arte.

“A la yuklat, golpian bat” erakusketa
Erakusketak Sagardoaren Lurraldeak kultur ondarea zabaltzeko eta zaintzeko duen konpromisoa indartzen du. Azken berrehun urteetan sagardoa eta aisialdian zehar egindako bidaia gisa sortu da. Txotxaren errituak aisialdia sagardoaren inguruan nola eraldatu duen ezagutzeko aukera ematen du, tradizioa bizirik mantenduz eta garai berrietara egokituz.

1880ko hamarkadan hasten da, sagarrondo eta sagardoarentzako aro berri bat sortu zenean, modernizatuz eta “Nekazaritza Berriaren” printzipioak aplikatuz, ekonomikoki errentagarria eta atzerrian lehiakorra izan zedin.

Sagardotegiaren kontzeptu berri bat ere sortu zen garai hartan: aisialdirako leku bihurtzen dira, eta txalaparta, bertsolaritza edo bola-jokoak ohikoak diren gizarte-gertakarien agertoki. Sagardoa kanilaz kanila zerbitzatzen dute, eta edalontziz edalontzi, eta edalontzia trago bakar batean edaten da. XX. mendearen hasieran 600 sagardotegi txiki zeuden Gipuzkoan, eta horietatik, Donostian 101 zeuden, hain zuzen ere. Hala ere, kopurua aldatu egiten zen urte batetik bestera, sagar-uztaren arabera.

XX. mendearen hasieran 600 sagardotegi zeuden Gipuzkoan eta horietatik 101 Donostian zeuden kokatuta

Diktaduran balio, ohitura eta jardunbide on asko galdu ziren pomologian eta kalitatezko sagardoa egitean, nekazaritza bigarren mailan geratu zelako. 1950eko hamarkadan, Gipuzkoako Aldundiak Zubietako eta Laurgaineko etxaldeak ireki zituen sagardoaren ekoizpena suspertzeko.

Baina krisiak bere horretan jarraitu zuen, eta 1967an sagardoaren ekoizpena punturik baxuenera iritsi zen. Sagardotegi askok ateak itxi zituzten, negozio ez oso errentagarria zelako eta, gainera, sagardoak ospea galtzen zuelako ardoaren, garagardoaren eta freskagarrien aurrean.

Ekoizpenak behera egin arren, elkarte gastronomikoek sagardoaren kontsumoarekin jarraitu zuten, eta zuzenean erosten zuten sagardoa ekoizten zen baserrietan: batzuk probatu ondoren, gizarteari eraman nahi ziotena aukeratzen zuten. Sagardoa kupeletatik zuzenean dastatzea oso ezaguna egin zen, gaur egun txotx erritua bezala ezagutzen duguna bihurtu arte, non sagardotegi guztiek ateak irekitzen dituzten urtarriletik apirilera sagardo berria eta sagardotegiko menu tipikoa dastatzeko.

Hala ere, txotx erritoaren arrakasta baino lehen hasi ziren sagardoa botilan sustatzen, eta 1976an antolatu zen lehenengo Sagardo Eguna Astigarragan. Data horietan ere, Fraisoroko Esperimentazio eta Prestakuntza Zentroak sagardoa egiteko teknikak hobetu zituen.

2006an Sagardoetxea Museoa inauguratu zen. Euskal sagardoaren kultura kontserbatzen eta zabaltzen dihardu. Bisita gidatuak eskaintzeaz gain, sagarrondoan eta museo-gunean, sagarraren eta sagardoaren kulturarekin lotutako ekitaldiak eta aldi baterako erakusketak antolatzen ditu (adibidez, hau), eta dokumentu eta pieza etnografikoen kontserbazioa sustatzen du.

Azken urteotan kalitate handiko sagardo naturala egiten ari dira, bertako barietateetako sagarrondoen hektarea asko landatzen ari dira eta euskal sagardotegi tradizionala irudikatzen duten establezimendu berri-
tzaileak ireki dituzte. Hori guztia sagardoaren sektorea bizitzen ari den dibertsifikazioaren eta berrikuntzaren erakusgarri da.

“A la yuklat golpian bat” Sagardoaren Lurraldearen fototeka kultur proiektuetarako iturri dinamiko nola bihur daitekeen erakusten duen adibide argia da. Horregatik, Sagardoetxean Dokumentazio Zentroan sartzera animatzen zaituztegu, artxiboko 51.500 irudi baino gehiago ikusteko eta sagardoaren historiarekin eta kulturarekin zuzenean konektatzeko.

Egilea: Lourdes Odriozola, historiadora
Iturria: Anuario Sagardoaren Lurraldea 2024